Hoe lang leven bijenvirussen?

Van: Ghislain De Roeck [mailto:gderoeck bij euphonynet.be]
Verzonden: vrijdag 10 april 2009 11:09
Aan: bijen bij cari.be
Onderwerp: [bijen] Virussen en over hoelang ze leven.

Goede middag Ludo (De Clercq) en allen,

Toen Marc De Bont het rond Kerstmis vorig jaar had over zijn gestorven volken, sprak jij zelf over problemen die je vaststelde in 2006 en over het feit dat Nguyen, de onderzoeker uit Gembloux, je vertelde dat bijenstalen moeten ingevroren worden om, achteraf nog, te kunnen vaststellen dat er virussen aanwezig waren. Oef, wat een zin! Mijn vraag is, weet jij hoelang bijenvirussen in leven blijven in een dood volk of op voedselramen van een dode kolonie? Sommigen zeggen mij dat ze overwegen om die (mogelijk besmette) voedselramen te geven aan andere, levende volken. Persoonlijk vind ik dat geen goed idee, ondermeer omdat ze ook sporen van andere ziekteverwekkers kunnen bevatten (nosema, ...). Echter, als er een levensduur op de sporen of virussen kan gekleefd worden is het misschien toch te overwegen. Misschien dat een verblijf van dat materiaal in een diepvries gedurende een zekere tijd ook een oplossing biedt? Hoewel, denkend aan wat Nguyen je zei, zal precies dit ze in leven houden!
Dank en beste groetjes,

Ghislain.

Van: Ludo De Clercq [mailto:ludo.de.clercq bij skynet.be]
Verzonden: zaterdag 11 april 2009 14:21
Aan: bijen bij cari.be
Onderwerp: RE: [bijen] Virussen en over hoelang ze leven.

Dag Ghislain,

Om vanachter te beginnen, het is niet zo dat de diepvries virussen in leven houdt. Het is wel zo dat de diepvries de verteringsprocessen stillegt, die anders op korte tijd de virussen omzetten tot aminozuren en brokjes DNA of RNA.

Virussen kunnen enkel in een levende gastcel floreren (= in leven blijven en/of zich vermeerderen), of een beperkte tijd overleven in droge vorm of in vochtig milieu waarin geen verteringsenzymen zitten. Dat verklaart hoe de Varroa virussen kan overdragen door besmet bloed van een bij te zuigen. Het deel van het bloed dat naar de maag gaat wordt verteerd, en daar worden de virussen 100,0000000% vernietigd. Dit is dus geen bron van overdracht. Een klein deel van het bloed dat echter blijft hangen aan de scharen en de zuigslurf van de mijt, bevat levende (blauwe en andere) bloedcellen, waarin het virus langere tijd aanwezig blijft. Dit is het reservoir dat beschikbaar is voor overdracht van de besmetting. Het is moeilijk een tijd te plakken op hoelang hierin levensvatbare virussen verblijven, maar ik schat dat op meerdere uren tot zelfs dagen. In de praktijk betekent dat, dat de mijt zeker een nieuw slachtoffer heeft gevonden terwijl ze nog besmettelijk is.

Het punt dat Nguyen maakt van het snel invriezen van stalen slaat op het volgende:
Zo gauw een bij dood gaat beginnen de cellen in haar lichaam te sterven (dat gaat niet ogenblikkelijk, in tegenstelling tot wat je zou denken, zo wordt b.v.b. rundsvlees meerdere weken gerijpt in een koelcel, waarbij de binnenste cellen nog steeds 'in leven' zijn (ge zoudt ze b.v.b. nog kunnen klonen)). Ik schat dat we voor een klein diertje als een bij over enkele uren spreekt voor de laatste cel echt dood is.
Een stervende cel gaat in wat men noemt 'autolyse' = zelfvertering. Elke cel bevat verteringsenzymen, maar deze zitten normaal opgesloten in vacuolen, zodat ze de cel zelf niet gaan verteren. Bij het sterven van de cel breken de vacuolen open, en komt de inhoud vrij binnenin de cel. Al wat in de cel zit, ook eventuele virussen, wordt dan op enkele uren gesplitst in zijn bestanddelen.
Als dat gebeurd is, dan zijn de detectietechnieken die men gebruikt voor virussen niet meer in staat het virus van de rest te onderscheiden.

Het is dus niet zo dat er na een uur geen virussen meer zijn, maar hun aantal zakt wel zeer snel. De meettechnieken voor virussen zijn niet zeer gevoelig, en als men dus na enkele uren maar 10%, en nog enkele uren later maar 1% overhoudt, dan meet men helaas niets meer. Wat niet betekent dat dit lichaamsvocht niet meer besmettelijk is, want daarvoor moeten we verder zakken tot 0,00000001% of lager, wat enkele dagen kan duren.

Daarom is het snel invriezen belangrijk, om het inwendig sterven van de cellen te stoppen. Eenmaal ingevroren zitten de virussen goed beschermd.

Als in het labo de stalen ontdooid worden, gebeurt dat in een relatief grote hoeveelheid alcohol, die de verteringsenzymen denatureert, zodat ook daar de vertering langs chemische weg gestopt wordt.

Om terug te komen op het hergebruik van materiaal uit een kast die het jaar tevoor gesneuveld is.
Als de doodsoorzaak 100% zeker gekend is, en het ging enkel om Varroa en virussen, dan is het risico denk ik klein, mits men zeker is dat er geen levend Varroa opzit.
Virussen op voedselramen zijn theoretisch mogelijk (men kan een oplossing van virussen vriesdrogen, en dat poeder bewaart in steriele omstandigheden zeer lang), maar in de praktijk zijn er zoveel bacterien in de lucht en op de was die o.m. graag een verloren gelopen virus opeten, dat dit geen echte bron van overdracht is. Ook moet een bij van bvb het BPV een 10 miljard virusdeeltjes via de mond opnemen om een 50% kans op besmetting te hebben, terwijl 1 enkel virusdeeltje via het bloed (beet van een mijt bvb) volstaat voor hetzelfde gevaar.

Als er ook maar een kleine kans is dat er schimmels of bacteriƫn bij betrokken waren, is het beter geen risico's te nemen. In tegenstelling met virussen kennen deze beide een spore-vorm, die aan zeer extreme omstandigheden kan weerstaan. Vuilbroed bvb, maakt sporen die meerdere uren op 140 graden nodig hebben om vernietigd te worden. Dat is de reden dat men kastmateriaal verbrandt bij deze ziekte.
Nosema overleeft voor zover ik weet de wassmelter niet.

Ik zou geneigd zijn mogelijk besmette voedselramen niet te hergebruiken. Even in de diepvries steken doodt geen ziektekiemen (wel eitjes van de wasmot), maar zal misschien ook het (winter)voer doen kristalliseren, wat maakt dat de bijen toch de helft zullen buitengooien als ze dit terugkrijgen.
Ook een eventuele quarantaine lijkt mij moeilijk, zeker voor voedselramen. Een droog leeg raam een jaar lang beschermen tegen wasmot is niet moeilijk, een voedselraam is wat anders. En dan spreek ik nog niet van een risico op gisting enz.
Het sop lijkt me de kool niet waard, zelfs als het gaat om honderden ramen. Een kilo suiker recupereren spaart nog geen Euro, maar een gezond volk erdoor besmetten kost honderd(en) Euro.

Beste groeten,

Ludo
P.S.: let op dat Uw bijen voldoende ruimte hebben. Ik heb ze op 31 maart een eerste hoogsel gegeven, en ik heb deze morgen van de beste kast de honing moeten afnemen, want het hoogsel zat (bijna) vol. Het gaat nu zeer snel, en eens het broednest geblokkeerd met nectar komt de zwermstemming erin.

Van: Ghislain De Roeck [mailto:gderoeck bij euphonynet.be]
Verzonden: zondag 12 april 2009 11:21
Aan: bijen bij cari.be
Onderwerp: [bijen] Virussen en over hoe lang ze leven.

Bedankt, Ludo, dat je de tijd genomen hebt om ons dit nogal onbekend - en in dit geval zeker onbemind - aspect van de bijenteelt zo omstandig en begrijpelijk uit te leggen!
Beste groetjes,

Ghislain.