Bron: Maandblad van de Vlaamse Imkersbond
Jaargang: 99
Jaar: 2013
Maand: Oktober
Auteurs: Charlie Eylenbosch

Kastkaart

Toen ik zowat 27 jaar geleden met imkeren begon, leerde ik in mijn opleiding niet over de noodzaak van het noteren van bevindingen bij een bijenvolk. Gaandeweg kwam ik toch in contact met de kastkaart. Nadien ontdekte ik de stamkaart en de laatste jaren is dat een blanco A4. Sinds mijn recentste verjaardag beschik ik dankzij mijn kinderen over een smartphone en zou ik misschien overschakelen op dit moderne medium. Een overzicht van mijn evolutief denken en doen in dit opzicht.

Noteren = nuttig + nodig

Het is van cruciaal belang te weten wanneer de K(oningin) geboren is. Vervanging van de K is nodig tenminste om de 3 jaar, ook al kan ze 5 jaar overleven. Is ze gemerkt of niet? M.a.w. zal ik ze makkelijker of moeilijker vinden indien nodig. Is ze geknipt of niet? D.w.z. ze zal niet meer met een zwerm kunnen vertrekken bij zwermlust, indien geknipt. Ook haar herkomst is van genetisch belang: van welk ras, stam of lijn is ze afkomstig? Wanneer is de K op het volk gezet en hoe ingebracht?

Bij het openen van de ramen dient men een vluchtige controle te doen van het broed: in welk stadium, hoeveel? Zijn er darrencellen belegd en in welke mate? Is er een darrenraam ingebracht? Wanneer zijn de koninginnenroosters gelegd en hoogsels geplaatst? Wanneer is de lenteoogst binnengehaald, ev. hoeveel ramen? Zijn er doppen aangezet? Zo ja, is gans het volk gecontroleerd?

Zijn er dan gebroken of heb je er bewust laten hangen? Is het volk steeklustig? Zijn er ramen met broed en/of stuifmeel ingebracht of uitgenomen? Is er behandeld tegen varroa: wanneer en hoe? Zijn er nieuwe waswafels in gehangen? Is er wintervoeding toegediend en hoeveel? Je ziet een veelheid van vragen en gegevens, welke je onmogelijk kan onthouden. Vandaar dus de noodzakelijkheid van te registreren.

Kastkaart

Mijn eerste ervaring deed ik op met een voorbeeld van kastkaart, welke ik kopieerde naargelang het aantal kasten waarover ik destijds beschikte. Wat leerde ik daaruit? Bij het beoordelen van de hoeveelheid broed in de drie stadia wordt een schaal van 1 tot 4 aangegeven, waarbij 1 = slecht is, 2 = onvoldoende, 3 = goed en 4 = uitstekend. Wetende dat de evolutie van ei tot bij een opgaande reeks is van: 3 dagen ei, 6 dagen larve en 12 dagen pop (of gesloten broed), dan weet men dat bij het beoordelen de verhouding hoeveelheid eitjes/ larven/gesloten broed = 1 – 2 – 4.

Met andere woorden er zal in normale omstandigheden 4x meer gesloten broed aanwezig zijn dan eitjes en dubbel zoveel larven als eitjes. Het hanteren van de schaal van 1 tot 4 is een kwestie van ervaring. Als men een peterimker heeft, zal die je wel op weg zetten.

De kastkaart bewaarde ik vroeger in een plastiek mapje om zo te beschermen tegen de vraatzucht van muizen of zelfs bijen. Het voordeel was ook dat het mooi presenteerde. Nadeel was dat ik bij elke aantekening dat er moest uithalen en weer insteken. De kastkaart blijft bij de kast onder de dekplank.

Stamkaart44 1

Op het Informatiecentrum in Gent was op zeker moment een verbeterde uitgave te koop. Zie bijlage. Deze heb ik enkele jaren gehanteerd. Ze was overzichtelijker en handiger. Vooreerst is het verschil met voorgaande dat deze kaart meegaat met de koningin en niet met de kast. Als men dus een K van kast verandert, verhuist de stamkaart mee. Het is het paspoort of de identiteitskaart van de K. Alles wat er nadien in die kast gebeurt, wordt bepaald door de K en niet door het volk dat in die kast zit. Handig vond ik ook de + en – tekens om aan te geven of aan het volk iets ontnomen of toegevoegd wordt.

Het nadeel was dat je voor uitgeschreven bevindingen toch over de verticale lijnen moet gaan. In mijn geval laat ik de kaart altijd bij de kast. Wanneer deze geopend wordt voor een inspectie of ingreep, noteer ik onmiddellijk na het sluiten. Want hoe later je noteert, hoe meer je vergeet wat je wilde noteren. Wat is nog een nuttige tip die ik ooit van een imker oppikte: indien de K geknipt is of wordt, knip je van de linker bovenhoek ook een hoekje af.

Interessant aan deze kaart is dat ook de darren onder ‘Broed’ zijn opgenomen. Het noteren van de honingopbrengst in kg is wel iets ‘met de natte vinger’. Je noteert het aantal afgenomen hoogselramen in lente (L) en in zomer (Z).

Een blanco A4’tje

Toen ik wat routine begon te krijgen in het noteren, ben ik gewoon overgeschakeld naar een maagdelijk blad. En heb de interessantste tips en weetjes van de kast- en stamkaart overgehouden. Het begint met een 44 2kadertje waarin ik de K haar nummer + kleur noteer. Wat ik opschrijf is datgene wat van belang is of kan zijn later of het buitengewone, het abnormale. Intussen zijn een aantal afkortingen ingeburgerd in mijn gebruiksjargon.

°06/06/2012: geboortedatum van de K. In minikastje gezet in koninnnenkooitje (Kk) met een H(oning)stop met handvol bijen op 3 ww (waswafels) + 2 Hr (honingraampjes) + 1 r(aampje uitgebouwd, maar leeg). Totaal dus 6 raampjes.

23/06: K geknipt (schaarteken) en genummerd (nr.), want broedschaal is: 4400. D.w.z. reeds veel eitjes (4 = goed)/ veel open broed of larven/ en nog geen verzegeld broed/of

geen darrenbroed. {Overigens heel normaal op 16-17 dagen.} + 1 r(aampje) bijen van darrenbroedig koninginnenkastje.

23/07: + 1 Kk. D.w.z. er is een tweede Kkastje opgezet van andere stand, omdat op die 6 weken tijd het eerste kastje reeds vol bijen zit en er nood aan ruimte is.

01/08: + 1 Kk (met K) bovenop zonder krant. D.w.z. 1 van de 2 Kkastjes met de K heb ik boven een grote kast gezet, waaruit ik de oude K verwijderd heb omdat die al dateerde van 2010. (Kaart van de vorige K is nog bewaard! Daarop staat ook genoteerd: op 01/08: -13 Hr + 2 Va.st. D.w.z. er zijn 13 honingramen afgenomen en nadien zijn bovenop de ramen van de kast 2 varroastrips gelegd. Tussen Kk en grote kast is geen krantenpapier gelegd. Ik heb klein en groot volk eens bedampt met tabaksrook voor een conflictloze vereniging!

Wintervoeding: 10,5 streepjes D.w.z. volk heeft 10, 5 bakjes suikeroplossing gekregen van 2 liter. Goed voor 21 liter wintervoer dus. En gespreid over de maand augustus in 11 beurten, telkens met 2-3 dagen ertussen.

6/8: - 1 Kk D.w.z. de K is na 2 weken verhuisd van de kleine naar de grote kast. Het Kk met de bijhorende bijen en broed is gezet bovenop Kk 2 + Kk5, die al op elkaar stonden. Deze laatsten vormen nu een torentje van 3 Kk’tjes, die zo de ruimte hebben om ingewinterd te worden!

21/8: ik stel veel mijtenval vast.

21/12: + 50 ml OX. D.w.z. Er werd 50 ml oxaalzuur met bedruppeling op de bijen toegevoegd.

26/12: mijtenval D.w.z. het oxaalzuur van 5 dagen geleden heeft zijn effect gehad. Zoals je kunt merken is mijn registratiemethode vrij gecondenseerd door met afkortingen en tekens te werken. Dit kan je je makkelijk eigen maken. Ter inlichting: ik werk met DB-kasten.

Met de registratie op de iPhone of smartphone heb ik nog geen ervaring, maar het maakt me wel nieuwsgierig. Immers, je gsm heb je ter plaatse aan de stand. Wat niet kan gezegd worden van de pc. Reden waarom ik dus ook niet op computer registreer, tenzij de uitgavenstaat.

44 3