Bron: Maandblad van de Vlaamse Imkersbond
Jaargang: 102
Jaar: 2016
Maand: December
Auteur : Guido Sweertvaegher

Kast, raam en materiaal ontsmetting

Het materiaal waaruit een bijenkast gemaakt is speelt een belangrijke rol in duurzaamheid en het onderhoud ervan. Bij kunststofkasten in styrofoan volstaat het de buitenkant even te schilderen met een watergedragen verf. Kunststofkasten in PVC zoals bvb. de dadant-blattkasten van Nicot hoeven zelfs helemaal niet bewerkt te worden en vragen weinig onderhoud. Bijenkasten opgesteld in een bijenhal t.o.v. een buitenopstelling maakt natuurlijk een groot verschil in het onderhoud en de levensduur. Ook het reizen met bijenkasten eist heel wat meer onderhoud aan de bijenkasten.

Kastonderhoud

De duurzaamheidbehandeling die we toepassen hangt af van het soort hout dat we gebruiken voor het maken van een bijenkast. Zo zal een behandeling van een kast in WBP-materiaal volstaan door deze in te oliën met een impregneerproduct of mogelijks voorzien van een kwalitatieve verf, terwijl een kast uit dennenhout dan beter met een ander product behandeld wordt.

Nadat ik een eerste generatie dubbelwandige bijenkasten uit WBP-materiaal in combinatie met wandisolatie heb gemaakt, volgde een tweede serie. Terwijl de eerste generatie nog steeds in gebruik is, was de tweede generatie in een mum van tijd kapot. De slechte kwaliteit van de huidige WBP-houtplaten deed me volledig omschakelen op massief dennenhout ‘rode dyle’.

Geverfde rompen bewerkt met een grondlaag en een dubbele eindlaag biedt onvoldoende bescherming tegen houtrot ten gevolge van blauwschimmel, dit zowel bij buitenopstelling van de kasten als in een bijenhal. Dit komt deels te wijten aan de constructie waarbij de rompen naakt op elkaar staan. Ten gevolge van waterinsijpeling ontstaat er tussen de rompen houtrot aan de randen. Bijenvolken produceren in de kast heel wat vochtig, het condenswater aan de kastwanden moet via de houtporiën een weg naar buiten kunnen vinden wat bij geverfde kasten een probleem stelt.

 

51 1

51 2

Een degelijke afdoende houtbescherming van de kasten bekom ik door de buitenkant en de randen in te wrijven met een schimmelwerend product met ademende werking. Volgens de noodwendigheid kan ik na een aantal bijenseizoenen de kasten gemakkelijk een nieuwe onderhoudsbehandeling geven. De binnenzijden van de kast zet ik volledig in de was, zo wrijf ik de wanden door middel van een borstel met vloeibare was in.

Tegenwoordig doe ik dat steeds met een gasbrander, door de warmte van de vlam wordt de bijenwas in de poriën van het hout gedreven, terzelfdertijd verdeel ik de gesmolten was met een plamuurmes over de volledige oppervlakte van de binnenwanden. Tevens vormt deze binnenafwerking voor de bijen een aantrekkelijke schimmelvrije behuizing.

Hygiëne bij houten bijenkasten

Jaarlijks onderhoud ik de binnenzijden van de tijdens het bijenseizoen vrijgekomen rompen met de vlam van de gasbrander, de aangebouwde was- en propolis aan de kastwanden worden op die manier door middel van een spatel verdeeld over de volledige zijden van kast. De hoge temperatuur vernietigt de eventueel in het hout aanwezige ziektekiemen.

De dekplank en de bodem worden ook op deze manier ontsmet. Opgepast: de gegalvaniseerde varroagaas in de bodem kan niet tegen deze hoge temperatuur, bij het gebruik van een inox varroadraad stelt dat probleem zich niet. Zo zal ik om de galvanisatie van de koninginnenroosters intact te houden de aangebouwde was laten afsmelten in de zonnewassmelter in plaats van de aanbouwwas weg te werken met een gasbrander. Het zwartbranden van het hout door puntverwarming vermijd ik door de brandermond steeds in beweging te houden.

 

51 3

Het professioneel reinigen en ontsmetten van de kasten zoals dit soms toegepast wordt bij beroepsimkers is natuurlijk heel wat praktischer maar is niet voor de hobbyimker weggelegd. Hierbij worden de rompen in hun geheel ondergedompeld in een zeer warm bad met vloeibare was, eventueel zelfs onder lichte druk om de was nog krachtiger in de houtporiën te impregneren.

Hygiëne bij isomo- en PVCkasten

De rompen worden met een spatel ontdaan van propolis en wasresten. Daarna dompel ik de rompen en de bodems van de MP-kastjes en de PVC- kasten (van Nicot) in een ontsmettingsbad met javelwater (opgepast: beschermende handschoenen en oogbescherming dragen). Het spoelen doe ik dan met een hogedrukreiniger ingesteld op een lage druk. Sodakristallen opgelost in water is ook een goede methode om het materiaal te ontsmetten, achteraf natuurlijk opnieuw naspoelen met water.

Nesthygiëne tijdens het bijenseizoen

Het idee dat de bijen volledig zelf instaan voor hun kasthygiëne is in de moderne imkerij een foute redenering. Van nature zwermen de bijen uit en gaan op zoek naar een nieuwe nestplaats. Willen we als imker dezelfde ‘nestkasten’ gebruiken dan moeten we voor het grootste deel zelf instaan voor de nodige kasthygiëne, dat houdt in: het reinigen van de bodem, bodemschuif, rompen, dekplank, bijenramen en tijdig waswafels vernieuwen.

Het jaar rond laat ik de bodemschuif in de verhoogde bodem, weliswaar steeds op verluchtingsstand. De verluchtingsopening achteraan tussen bodem en schuif bedraagt 400 mm x 22 mm, voldoende groot genoeg om geen schimmelvorming in de kast te hebben. Baardvorming van de bijen ten gevolge van een te grote warmteontwikkeling bij sterke volken doet zich niet voor. Aan de hand van de informatie op de bodemschuif krijg ik ook voortdurend een idee over de kastbezetting en de varroabesmetting. Met regelmaat reinig ik de schuif om te vermijden dat de wasmot zich zou gedijen in de wasafvalresten. De bodemschuif is witgeverfd, laat een beter hygiënisch onderhoud toe en een betere controle van de mijtenval.

Raamhygiëne

Eens de was van de oude ramen in de zonnewassmelter afgesmolten, worden deze onmiddellijk in nog warme toestand ontdaan van de resterende onreinheden door middel van een mes of kleine spatel. Vooraleer ik de ramen opnieuw in gebruik neem worden alle zijden met de brander afgevlamd, de eventuele nog aanwezige wasresten dringen dieper in de poriën van het hout. De bedrading kan opnieuw wat aangetrokken worden en het raam is klaar om opnieuw te worden voorzien van een waswafel.

 

51 5

Besluit

Iedere imker zou zich er moeten op toeleggen alle materiaal grondig te reinigen. Dit kan enkel maar ten goede komen aan een betere huishouding en de goede ontwikkeling van het bijenvolk. Wat de imker reinigt, moet niet meer door de bijen gebeuren. De impact van de imker in het houden van gezonde bijen is groter dan we veronderstellen. Maakt de imker er een punt van om een doorgedreven hygiëne en een correcte huishouding voor het bijenvolk te verzekeren, dan hoeft hij zich niks te verwijten bij een eventueel onverwachte opgedoken ziekte.

Tips en tricks

  • De in augustus vrijgekomen kastrompen kunnen we een onderhoudsbeurt geven zodat ze klaar staan voor de eerste voorjaarsuitbreiding van het volgend bijenseizoen. Ook de voederbakken horen onmiddellijk na het bijenseizoen een schoonmaakbeurt te krijgen, gebruiken we houten voederbakken dan kunnen deze ook afgevlamd worden.
  • Alle vrijgekomen oude ramen worden tijdens en na het bijenseizoen ontdaan van de oude was en daarna met de brander afgevlamd, zo zijn ze onmiddellijk klaar voor gebruik en klaar voor het insmelten van een waswafel op het ogenblik wanneer we deze nodig hebben.
  • Wanneer we een brander met een brandermond van 25 mm diameter en lange hals gebruiken zal de mengverhouding van het propaangas en de aangezogen zuurstof niet beïnvloed worden (de aanzuiging van de zuurstof gebeurd onmiddellijk na de branderkraan en wordt niet beïnvloed wanneer we met de brandermond in de bijenkast werken). Dit type gasbrander geeft het beste resultaat voor het afvlammen van de binnenwanden van de rompen.
  • Zorg uit veiligheidsoverwegingen dat tijdens het afvlammen er geen brandbare producten zich in de nabije omgeving bevinden en neem je voorzorgen met brandbeschermende middelen.
  • Na gebruik steeds de kraan van de gasfles dichtdraaien; aan de branderkraan en de slang kunnen zich gebreken voordoen met ernstige gevolgen tot resultaat.
  • Voor het afvlammen van de ramen maak ik een toren van een tiental ramen waarbij ik eerst de buitenzijden en daarna de binnenzijden met de vlam bewerk terwijl ik de brander voortdurend in beweging breng.
  • Reinig de bodemschuif op tijd en stond zodat je de juiste informatie kan aflezen en vermijdt dat de eventuele wasmot op de bodemschuif de kans krijgt zich te ontwikkelen. Het reinigen gebeurt met een spatel of plankje, in geen geval met een bijenborstel (honingraten moeten we niet besmetten of verontreinigen wanneer we met een bevuilde borstel de bijen van het raam vegen).
  • Zetten we de binnenzijde van de rompen in de was en zorgen we voor een goede bodemverluchting en een degelijk aansluitende dekplankisolatie (bij mij is dit een mousse 450 mm x 450 mm en een dikte van 8 cm), dan is het ontstaan van schimmelvorming in de kast praktisch nihil.
  • Bij een goed onderhoud en goede huishouding van een bijenkast, kunnen we de ramen van een bijenvolk probleemloos uitnemen en controleren zonder deze noemenswaardig te storen. Met juiste bijentechnische vaardigheden is de stressfactor van de bijen tijdens het openen van de kast zelfs praktisch tot nul herleid.
  • De veiligheidsvoorschriften in het gebruik van een gasbrander dienen nageleefd te worden! Zo moeten we aandacht hebben voor de correcte toestand van de brander, slang, gasfles en de juiste aansluitingen. Wanneer we een grote propaanfles gebruiken met rechtstreekse darmaansluiting, moet de aansluiting steeds uitgevoerd worden door middel van een slangbreukventiel met ingebouwde terugslagklep. Een aansluiting met reductieventiel is ook mogelijk. Het opslaan van een gasbranderinstallatie gebeurt in een geventileerde ruimte, in geen geval in een kelder of in de omgeving ervan, immers propaangas is zwaarder dan lucht en blijft zich in deze ruimte ophopen! 

51 9 

51 651 751 8

Foto’s KRM