Logo konvib-312

Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background
Slide background

Bron: Maandblad van de Vlaamse Imkerbond
Jaargang: 91
Jaar: 2005
Maand: september
Auteurs: Hubert Guerriat

Belang van biodiversiteit

De pers besteedde ruim aandacht aan het project rond de zwarte bij en het afbakenen voor haar van een beschermde zone in Chimay en omgeving. In deze bijdrage wil ik u daarover bijkomende informatie verstrekken en antwoorden op de vragen die u zich misschien stelt. Waarom nam de stad Chimay dergelijke maatregel? Wat staat er te gebeuren? Welk voordelen biedt het project aan de imkers?

Waarom dit initiatief

In België is de zwarte bij (Apis mellifica mellifica) inheems. Ze leeft dus sinds altijd bij ons. U weet ongetwijfeld dat de invoer van vreemde koninginnen naar kruisingen leidde die beetje bij beetje de plaats van de zwarte bij innamen waardoor deze dreigde te verdwijnen.

Nochtans is de diversiteit van dieren en planten onontbeerlijk voor het behoud van het natuurlijke evenwicht en dus ook voor het overleven van de mens op aarde.

De bij is een belangrijk onderdeel van de biodiversiteit en daarom moeten we waken over het behoud van een maximum aan diversiteit bij deze soort. Zoals zal blijken is diversiteit bij bijen ook onmisbaar voor het voortbestaan van de imkerij zelf: elke imker moet dus wel blij zijn met de beslissing die de stad Chimay nam.

f1De streek rond Chimay ontsnapte gedeeltelijk aan de massale invoer van vreemde moeren die al meer dan honderd jaar geleden begon. Zodoende bleef de bij van deze streek dicht bij de oude zwarte bij.

Dat bleek overigens ook uit het onderzoek van de Franse geneticus L. Garnery. Chimay was dus een uitgelezen plaats om een initiatief te nemen ten gunste van de biodiversiteit van de bij.

Internationale literatuur voorziet trouwens dergelijke maatregelen. Zo is er het artikel 8 van de Conventie van Rio over de biodiversiteit dat uitdrukkelijk vraagt bewaringzones in te richten. Ook de Europese Gemeenschap zet zijn lidstaten aan om 'strategische maatregelen te nemen om het genetisch kapitaal van wilde en gedomesticeerde soorten te beschermen en het proces van genetische erosie te voorkomen'. Het is op basis van deze teksten dat de stad Chimay besloot maatregelen te nemen ten gunste van een bij die deel uitmaakt van haar natuurlijk patrimonium. Dat patrimonium is erg verscheiden en bevat andere kwaliteitproducten zoals bier en kaas. De maatregel past eveneens in de ontwikkelingstrategie van een streek met een rijke en gediversifieerde natuur die de toerist op die eigenschappen wil aanspreken.

De beslissing steunt uiteraard ook op het actieplan dat de VZW Mellifica in de streek promoot en komt vooral tegemoet aan de wens van de lokale imkers die 'hun' bij per se willen bewaren.

Alle imkers van Chimay, bekend bij de lokale imkerverenigingen en de VZW, werden geconsulteerd en onderschreven de beslissing van de stad.

Bewaring via kunstmatige inseminatie?

Sommigen zullen misschien opwerpen dat een ras ook via kunstmatige inseminatie kan bewaard worden. Dat is spijtig genoeg een 'vals' goed idee. De bewaring op lange termijn van de diversiteit van een bijenvolk vereist immers een heel groot aantal volken. Dat vormt op zich al een onoverkomelijke hinderpaal: welke teler of imkervereniging zou die onderneming kunnen betalen?

Vervolgens belet kunstmatige inseminatie de ontwikkeling van de natuurlijke mechanismen die normaliter ingrijpen op een bevolking (natuurlijke selectie, paringgedrag). Inseminatie stelt een teler wel in staat een ras op korte termijn te bewaren, maar biedt geen oplossing op lange termijn. De meest economische en doeltreffendste oplossing bestaat erin 'de natuur zijn gang te laten gaan' door een bestaand ras te beschermen tegen de inbreng van andere rassen. Dat is wat erin Chimay gebeurt.

En nu?

Op 16 december 2004 stemde de stad Chimay dus een reglement om 'van de entiteit Chimay een regio te maken die uitsluitend voorbehouden is voor de teelt van de zwarte bij' (artikel 1 van het gemeentelijke reglement). Het doel is haar biologische diversiteit te bewaren en haar overleving op lange termijn te verzekeren.

Artikel 3 concretiseert wat voorafgaat: 'de bijenkolonies die op het grondgebied van Chimay aanwezig zijn, moeten bestaan uit zwarte bijen (Apis mellifera mellifera) met uitsluiting van elk ander ras. De teelt, de al dan niet vrijwillige bewaring, het vervoer, de verkoop, de gratis of betaalde overdracht van vrouwelijke of mannelijke bijen, koninginnen of broed van een ander ras zijn verboden op het grondgebied van de stad'.

Zijn dus betrokken: alle imkers die bijen houden op het grondgebied van de stad Chimay, ook deze die er een tijdelijke dracht benutten. De maatregel is van kracht in alle deelgemeenten van de stad (zie kaart).

Van buiten af gezien lijkt dit misschien een voor sommige individuele imkers hinderlijke beslissing. In werkelijkheid toonden alle imkers van de stad zich solidair met de maatregel. Ze verwierven hierdoor immers de waarborg dat ze hun zwarte bij kunnen telen zonder risico op ongewenste kruisingen.

Ik moet ook wel aanstippen dat de beslissing slechts 200 km2 betreft van de 30.000 km2 die België groot is, dat is amper 0,7% van het grondgebied. Uiteraard kunnen de imkers uit de omliggende regio's ook deelnemen aan dit opwaarderingproject en rekenen op de steun van de VZW Mellifica. Onmiddellijk na de beslissing van het stadbestuur trouwens vroegen imkers uit omliggende gemeenten om het initiatief van Chimay tot hun gebied uit te breiden. Ik denk echter dat er nu best eerst een pauze ingelast wordt waarna het project stevig moet worden geëvalueerd. Bovendien is het opwaarderen van een ras een gemeenschappelijk project en een eventuele uitbreiding van de beschermde zone moet het fiat krijgen van de imkers uit die zone.

Tenslotte is het ook zo dat een te grote oppervlakte meer nadelen biedt dan voordelen en dus is uitbreiding niet evident.

Voordelen

De imkers uit Chimay puren onmiddellijk voordeel uit de beslissing van hun stad: ze moeten de komst van allochtone rassen niet vrezen en blijven dus gevrijwaard van kruisingen die eerder onaangenaam zijn dan gunstig. Voor de VZW Mellifica betekent ze dan weer de mogelijkheid om imkers een bevruchtingstation aan te bieden waar ze nigrakoninginnen kunnen telen in een beschermde omgeving. Alle imkers hebben toegang tot dit bevruchtingstation. Ook Duitse en Franse imkers vonden de weg erheen.

De draagwijdte van de genomen beslissing overschrijdt echter het lokale niveau. De grote symbolische waarde ervan reikt ongetwijfeld verder dan de stad Chimay en kan andere administraties sensibiliseren tot concrete maatregelen.

Onze biologische reserves, te weten de talrijke rassen, ecotypes en lokale populaties, zijn groot, maar tevens heel kwetsbaar. Het is van levensbelang de imkers hiervoor te sensibiliseren en concrete maatregelen te nemen.

Vandaag al wordt dit collectieve patrimonium aangesproken. De buckfasttelers in België en Luxemburg bijvoorbeeld insemineren koninginnen op grote schaal om de nakomelingen nadien gericht te observeren op hun weerstand tegen de varroase. CARI en zijn netwerk van imkers werken ook in die zin.

Beide groepen exploiteren de biodiversiteit om eigenschappen te vinden die onze bijen in staat stellen om zonder schade samen te leven met Varroa destructor.

De toekomst zal ons ongetwijfeld nog in andere situaties brengen waarbij een verstandige aanwending van de biodiversiteit zal leiden naar de oplossing van problemen. Algemener gesteld: imkers zullen niet kunnen blijven selecteren zonder operationele bewaringprogramma's die steunen op biodiversiteit. Deze veilig stellen is dus zoiets als het nemen van een levensverzekering. Om duurzaam te kunnen blijven imkeren, moeten we alle bijenrassen ten koste van alles bewaren. Deze inspanning zal alle imkers ten goede komen, in het bijzonder deze die aan selectie doen of geselecteerde rassen gebruiken.

Besluit

De imkers uit Chimay en de tweehonderd leden van de Mellifica-werkgroep gaan de uitdaging aan om te imkeren op maat van de natuur. Ze zijn gelukkig over een ras te beschikken dat een waarachtig onderdeel is van hun regionaal patrimonium en bijdraagt tot de rijkdom van de natuur. Ergens voelen ze zich verwant met de enthousiastelingen die zich inzetten voor het behoud van de oude fruitvariëteiten.

Ik wens, beste lezer, dat ook u de voldoening smaakt in harmonie met de natuur te imkeren. Het allerbelangrijkste echter is dat u overtuigd bent van de gegrondheid van een dergelijk project. Onze gezamenlijke passie voor de bij moet ons verenigen rond mobiliserende en zinvolle projecten.

(vertaling Gh. De Roeck).

Meer weten

U vindt veel informatie op de internetsite van de VZW Mellifica: www.mellifica.be. De VZW publiceert tevens een driemaandelijkse nieuwsbrief en organiseert diverse activiteiten m.b.t. de zwarte bij. Er is ook de jaarlijkse open dag op het bevruchtingstation aan de Aquascoop van Virelles. U kunt de verantwoordelijken van de VZW ontmoeten tijdens het 'Feest van de bijen', een manifestatie die elke voorlaatste zondag van augustus plaatsvindt aan de Aquascoop. Contactadres van de VZW: Patrice Blanquaert, Chaussée de Charleroi, 157 te Strée, tel. 071-53.40.87, e-mail patrice.blanquaert@belgacom.net. Het lidgeld van de VZW bedraagt 10 euro die u kunt storten op rekening 732-6100557-84.

Bevruchtingstation

In juni en juli herbergt de Aquascoop van Virelles ook het bevruchtingstation van de VZW Mellifica. Dit station ligt in het centrum van een beschermde bevruchtingzone waarin talrijke darrenvolken staan opgesteld. De bevruchtingen zijn er in het algemeen zeer goed en het middel dat ter beschikking staat van alle imkers maakt raszuivere teelten mogelijk. Om bevruchtingkastjes te kunnen opstellen is het noodzakelijk voorafgaandelijke in te schrijven, bij voorkeur via Internet. Op de site vindt u eveneens het reglement en de datums waarop u bevruchtingkastjes kunt opstellen of afhalen. De leden van de VZW hebben er vrije toegang. Niet-leden betalen 1,5 euro per kastje. Contactpersoon: Hubert Guerriat, info@mellifica.be, tel. 071-61.30.96.