{"id":1752,"date":"2020-05-14T10:45:58","date_gmt":"2020-05-14T08:45:58","guid":{"rendered":"http:\/\/jvbsoftware.be\/?page_id=1752"},"modified":"2020-05-14T10:45:58","modified_gmt":"2020-05-14T08:45:58","slug":"de-nosema-tweeling","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/konvib.be\/?page_id=1752","title":{"rendered":"DE NOSEMA – TWEELING"},"content":{"rendered":"

<\/span><\/p>\n

Bron: Maandblad van de Vlaamse Imkersbond<\/strong><\/span>
\nJaargang: 94<\/strong><\/span>
\nJaar: 2008<\/strong><\/span>
\nMaand: April<\/strong><\/span>
\nAuteurs: Alois Schotanus<\/strong><\/span><\/p>\n

DE NOSEMA – TWEELING<\/strong><\/span><\/h2>\n

Oude bekende<\/strong><\/span><\/p>\n

‘AL meer dan een halve eeuw wordt Nosema apis Zander bestudeerd en ondanks het intensief onderzoek blijft deze besmettelijke ziekte van het darmepitheel een acuut probleem in de imkerij.’<\/strong><\/span>
\nAldus\u00a0Michel Asperges<\/strong>\u00a0in zijn uitvoerige studie (*) over dat onderwerp.\u00a0‘En omdat er geen meldingsplicht voor bestaat’<\/strong>, voegt hij eraan toe,\u00a0‘menen vele imkers ten onrechte dat nosema niet meer zoveel voorkomt.’<\/strong><\/span><\/p>\n

Ze worden in die overtuiging gestijfd, omdat er niet langer een gehomologeerd geneesmiddel beschikbaar is. Het bekende Fumidil-B is immers afgevoerd om te voorkomen dat dit antibioticum in de honing zou terechtkomen. Bovendien hebben nieuwe amokmakers in de imkerij – zoals bijv. de varroa – de laatste decennia zoveel aandacht en energie opge\u00ebist, dat die oude, bekende darmkwaal dreigde in de vergetelheid te geraken.<\/span><\/p>\n

Ten onrechte, zoals Asperges zeer juist opmerkte. Want het zou best kunnen dat het CC-syndroom voor een belangrijk deel terug te voeren is tot een verhevigde nosema\u00aduitbarsting van een pas onlangs ge\u00efdentificeerde variant, namelijk van Nosema ceranae.<\/span><\/p>\n

Maar zoals Rom\u00e9e Van der Zee duidelijk maakte, (*) is er nog maar weinig met zekerheid bekend over die nieuwste nosema-soort; er moet daaromtrent nog veel onderzoek verricht worden. En daarmee is men dan ook volop bezig. Ook bij ons loopt een uitvoerige bevraging in dit verband.(*)<\/span><\/p>\n

Redenen te over dus, om nog eenseven op een rijtje te zetten, wat we w\u00e9l en reeds lang zouden moeten weten, omtrent die oude vertrouwde ziekteverwekker: Nosema apis, om straks beter het onderscheid te kunnen maken met de nieuw ge\u00efdentificeerde soortgenoot: Nosema ceranae.<\/span><\/p>\n

Nosema apis Zander<\/strong><\/span><\/p>\n

De nosemose is een besmettelijke darmziekte, veroorzaakt door een microscopisch klein sporenorganisme, dat met zijn wetenschappelijke naam Nosema apis Zonder wordt genoemd. Bij de volwassen bij kan het zeer ernstige spijsverteringsstoornissen teweeg brengen, die de dood tot gevolg kunnen hebben.<\/span><\/p>\n

Een massale vermeerdering van de ziektever\u00adwekkende sporen in de darmwand van de bij, leidt tot een ernstige beschadiging van haar voornaamste levensfuncties. De sporen zijn bestand tegen hitte en uitdroging, zij behouden zeer lang hun kiemkracht en kunnen over\u00adleven in de ontlasting van de bij.<\/span><\/p>\n

Ziektebeeld<\/strong><\/span><\/p>\n

–<\/strong>\u00a0 Bijenpoep op raten en ramen, tegen kastwanden aan binnen- en buitenzijden en op de vliegplank. De ontlasting is dun vloeibaar, in de vorm van kleine, ronde en langwerpige bruingele sprenkels op een rij, als\u00a0<\/em>kettingkraaltjes.<\/span><\/p>\n\n\n\n\n
\"33.1_1\"<\/span><\/td>\n<\/tr>\n
Kast met de uiterlijke tekenen van een zware nosema-aantasting.(archieffoto)<\/em><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

–<\/strong>\u00a0 Bijen met gezwollen achterlijf, niet in staat tot opvliegen.<\/span><\/p>\n

–<\/strong>\u00a0 Krabbelaars voor de kast; bijen in trosjes bij elkaar in het gras.<\/span><\/p>\n

–<\/strong>\u00a0 Verkorte levensduur van winterbijen. Opvallend snel ineenschrompelen van volken. Beeld van ‘verdwijnziekte’ doordat veel bijen achterblijven in het veld.<\/span><\/p>\n

–<\/strong>\u00a0 Volken vliegen ook bij ongunstig weer,\u00a0 vliegen zich kaal. (= kamikazevluchten !)<\/span><\/p>\n

Diagnose<\/strong><\/span><\/p>\n\n\n\n\n
\"33.1_2\"<\/span><\/td>\n<\/tr>\n
Boven: darmtract van zieke bij<\/em><\/span>
\nOnder: darmtract van gezonde bij\u00a0<\/em>(archieffoto)<\/em><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Een eenvoudige diagnosestelling bestaat uit een zg.’darmproef’. Men trekt de darm uit het achterlijf van een veldbij. De darm van zieke bijen is vol, opgezwollen en lichtgeel tot melkwit. De darm van gezonde bijen is bruin.<\/span><\/p>\n

Een preciezere diagnose gebeurt via microscopisch onderzoek. Daartoe wordt van elk volk een staal geprepareerd van een 30-tal bijenachterlijven met 30 ml water.<\/span><\/p>\n

In het microscopisch beeld van de druppel op het glaasje, kan een geoefend oog de oplichtende nosemasporen onderscheiden van andere microben en pollenkorrels. Al naar gelang het aantal sporen in het blikveld, wordt de aantasting aangegeven met:<\/span><\/p>\n

o = geen aantasting<\/span><\/p>\n\n\n\n\n
\"33.2_1\"<\/span><\/td>\n<\/tr>\n
Microscopisch beeld van een ernstige Nosema-aantasting (Foto:\u00a0<\/em>www.rendementdoorbijen.nl<\/a><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

* = lichte aantasting: verder opvolgen<\/span><\/p>\n

** = ernstige aantasting: opruimen<\/span><\/p>\n

**= zeer ernstige aantasting: opruimen<\/span><\/p>\n

Verspreiding<\/strong><\/span><\/p>\n

De verspreiding van de ziekte verloopt via de sporen die bij de voedseluitwisseling en bij het cellenpoetsen opgenomen worden.<\/span><\/p>\n

–\u00a0<\/strong>\u00a0Verspreiding door de bijen:<\/span><\/p>\n

\u2022 voedseluitwisseling, poetsactiviteiten, vervliegen, roverij, de bijenkroeg, voederbak (!!)<\/span><\/p>\n

–\u00a0<\/strong>\u00a0Verspreiding door de imker:<\/span><\/p>\n

\u2022 omhangen of herverdelen van besmette broed- en\/of voedselramen;<\/span><\/p>\n

\u2022 verenigen van zieke met gezonde volken;<\/span><\/p>\n

\u2022 gebruik van besmet materieel: rompen, bodems, dekplanken, voederbakken (!!)…<\/span><\/p>\n

Veroorzaakte schade<\/strong><\/span><\/p>\n

\u2022 Darmweefselbeschadiging door het indringen van deziekteverwekker in de darmcellen.<\/span><\/p>\n

\u2022 Verstoring van de stofwisseling: pollen kunnen niet meer omgezet worden in bouwstoffen en voedersappen.<\/span><\/p>\n

\u2022 Aanmaak van voedersappen en enzymen stagneert;\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2022 Broedverzorging blijft achterwege.<\/span><\/p>\n

\u2022 Vervroegd uitvliegen van jonge bijen; groot verlies aan veldbijen.<\/span><\/p>\n

\u2022 Verminderde weerstand tegen andere (bacteri\u00eble,\u00a0 virale) infecties.<\/span><\/p>\n

\u2022 Koningin stopt met ei-afzet doordat ze niet meer passend gevoed wordt.<\/span><\/p>\n

\u2022 Kaalvliegen en secundaire infecties brengen het volk naar de totale ondergang.<\/span><\/p>\n

\u2022 Rovende bijen brengen de ziekteverwekker naar de eigen kolonie.<\/span><\/p>\n

Bestrijding<\/strong><\/span><\/p>\n

Een behandeling met geneesmiddelen is niet meer mogelijk, sinds het Fumidil-B wettelijk niet meer toegelaten is in ons land. Bovendien moeten we beseffen dat de sporen, de eigenlijke ziekteverwekkers dus, ongevoelig zijn voor om het even welk medicament.<\/span><\/p>\n

Een licht besmet, maar voldoende sterk volk, is bij een goede stuifineeldracht tot zelfgenezing in staat. Voor zwaar aangetaste volken is er maar \u00e9\u00e9n oplossing mogelijk: opruimen!!<\/span><\/p>\n

Preventie<\/strong><\/span><\/p>\n

\u2022 Geschikte standplaats kiezen, met ruim pollenaanbod het hele jaar rond. Zoniet, pollendrachten opzoeken of pollenaanbod zelf scheppen.<\/span><\/p>\n

\u2022 Ondoorzichtige, donkere broedraten verwijderen, bestendige ratenvernieuwing doorvoeren.<\/span><\/p>\n

\u2022 Geen raten van opgeruimde besmette volken over de gezonde volken verdelen.<\/span><\/p>\n

\u2022 Correcte en toereikende inwinteringsvoeding<\/span><\/p>\n

Ontsmetting<\/strong><\/span><\/p>\n

\u2022 Kasten en rame kunnen ontsmet worden door verdamping van azijnzuur.<\/span><\/p>\n

Let op: azijnzuur verbrandt de huid en prikkelt de ademhalingswegen. Werken in open lucht, met rubberhandschoenen, bril en beschermende kledij.<\/span><\/p>\n

\u2022 Lege opgewerkte ramen bewaren in een schouw van opeengestapelde rompen. In de bovenste romp een plastic schaaltje met azijnzuur: 200 ml azijnzuur per romp. De dampen van het azijnzuur zijn zwaarder dan lucht; ze zullen dus naar beneden trekken. De ramen en rompen enkele dagen laten uitluchten alvorens ze terug in de volken te hangen.<\/span><\/p>\n

\u2022 Broedkamers, honingzolders, bodems, dekplanken afschrapen, vrijmaken van was en propolisresten; afvlammen met de gasbrander. Kunststofkasten (segebergers!) uitschrobben met loog. Bijzondere\u00a0aandacht schenken aan de reiniging van de voederbakken waarin het wintervoeder gegeven wordt.<\/span><\/p>\n

De nieuwe variant<\/strong><\/span><\/p>\n

Nosema ceranae werd voor het eerst ge\u00efdentificeerd in 1996 op de Aziatische honingbij: Apis cerana, waaraan de ziekteverwekker zijn roepnaam te danken heeft. Deze darmparasiet wordt ervan verdacht een medeplichtige te zijn van de massale ondergang van bijenvolken in de laatste jaren.<\/span><\/p>\n

Tot voor kort vermoedde men dat deze variant uitsluitend op die Aziatische honingbij voorkwam. Over de symptomen en het ziekteverloop in die ceranaevolken was weinig bekend.<\/span><\/p>\n

Maar in 2005 berichtten Chinese onderzoekers dat Nosema ceranae eveneens was aangetroffen op de Westerse honingbij, op de Apis mellifera, in Taiwan, ‘s werelds grootste exporteur van koninginnenbrij. In datzelfde jaar werd de nieuwe nosema-agent ook gevonden aan het Bijeninstituut in Castilla-la\u00adMancha en aan de faculteit Diergeneeskunde van de universiteit van Madrid, eveneens in melliferavolken.<\/span><\/p>\n

\u00a0Spaanse onderzoekers onder leiding van Mariano Higes (*), waren reeds enkele jaren druk doende om de oorzaken te achterhalen van de massale kolonieverliezen. Daarbij stelden zij vast dat het aantal doornosema aangetaste volken spectaculair toenam: van 10% in het jaar 2000, naar meer dan 20% en 30 % in de daaropvolgende jaren, tot 88% in 2004.<\/span><\/p>\n

Wanneer dan in 2005 de verliezen aan bijenvolken dramatische proporties begon aan te nemen, lag het voor de hand dat de vorsers de pas ontdekte parasiet meteen in de beklaagdenbank zetten, voor een streng vooronderzoek. (*)<\/span><\/p>\n

Laten we daarbij niet vergeten dat de bijenteelt een belangrijke rol speelt in Spanje: met 2,5 miljoen kasten huisvest Spanje een kwart van alle bijenvolken van de EU!<\/span><\/p>\n

Wel een vermoeden, maar geen bewijs<\/strong><\/span><\/p>\n

Toen men bij de teloorgegane volken de aanwezigheid van Nosema ceranae vaststelde, samen met de karakteristieke symptomen van het CC-syndroom ofte ‘verdwijnziekte’, was de boot helemaal aan.<\/span>
\nWetenschappers van overal ter wereld staken de hoofden bij elkaar. En van nu af aan zitten zij de nieuwe verdachte ziekteverwekker kort op de hielen.<\/span><\/p>\n

Dat is ook wel nodig, want zijn aanwezigheid is inmiddels vastgesteld, uiteraard in Spanje, maar ook in Sloveni\u00eb, Oostenrijk, Duitsland, Frankrijk, de USA, Canada, Argentini\u00eb en zoals\u00a0R. Van der Zee (*)<\/strong>\u00a0ons onlangs vertelde, sinds 2007 ook in Nederland. Het zou dus wel hoogst verwonderlijk heten, als Belgi\u00eb, aan alle zijden omringd door aangetaste buurlanden, gespaard zou blijven van dat ongewenst bezoek.<\/span><\/p>\n

Anderzijds zeggen onderzoekers van het USDA-ARS (*) dat deaanwezigheid van Nosema ceranae niet noodzakelijk tot de ondergang van de kolonie moet leiden. Zij verwijzen daarvoor naar professionele imkers in Washington State waar de N. ceranae werd aangetroffen in bloeiende, van gezondheid blakende kolonies.<\/span><\/p>\n

Er moeten dus nog andere factoren meespelen, om een bijenvolk massaal te doen verdwijnen. Voorlopig geven zij de verdachte agent het voordeel van de twijfel, tot het tegendeel wordt bewezen.<\/span><\/p>\n

Overeenkomst en verschil<\/strong><\/span><\/p>\n\n\n\n\n
\"33.<\/span><\/td>\n<\/tr>\n
In een gewone microscoop (x400) zijn beide sporentypes nauwelijks van elkaar te onderscheiden<\/em><\/span>
\n(foto: W. Ritter)<\/em><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

N. ceranae en N. apis hebben een vergelijkbare ontwikkelingscyclus, maar verschillen van elkaar inzake de sporenmorfologie. Sporen van N. ceranae zijn kleiner en smaller en onder een gewone lichtmicroscoop, zelfs voor een geoefend oog, moeilijk te onderscheiden.<\/span><\/p>\n

Uitsluitsel omtrent de identificatie is alleen te verkrijgen via een PCR (= Polymerase Chain Reaction), een techniek gebaseerd op DNA\u2011analyse.<\/span><\/p>\n

Bij een N. ceranae-infectie blijven echter de klassieke waarneembare symptomen achterwege zoals: opgezwollen achterlijf, diaree, bevuilde ramen en kastdelen, krabbelaars voor de kast. Daarom wordt de N. ceranae ook wel eens ‘de droge nosema’ genoemd.<\/span><\/p>\n

In tegenstelling ook met de N. apis, kent de N. ceranoe geen ‘seizoenen’. Waar de N. apis tot uiting komt bij de uitwintering, in het voorjaar en met nog een kleine opstoot tijdens een schraal najaar, manifesteert N. ceranae zich het hele jaar door en steeds met een uitgesproken intensiteit. Uiteraard tast N. ceranae de volwassen bijen aan, wat tot de ontvolking van de kolonie leidt – zoals bij de N. apis.<\/span><\/p>\n

Maar het meest opvallende onderscheid bij de nosema\u00adtweeling ligt ongetwijfeld in de snelheid waarmee N. ceranae een kolonie naar de totale ondergang kan leiden.<\/span><\/p>\n

In labo-omstandigheden stierven de bijen binnen de acht dagen nadat zij met N. ceranae waren ge\u00efnfecteerd. In proefopstellingen in het veld, kon een kolonie compleet ge\u00efnfecteerd worden op twee maanden tijd en in elkaar storten na 18 maanden.<\/span><\/p>\n

De haalbijen bleken het vroegst aangetast te worden, zij konden niet meer terug naar het volk nadat ze uitgevlogen waren en bleven achter in het veld. De opgestelde kolonies vertoonden dan alle karakteristieke symp\u00adtomen van het CCD: voldoende voedselvoorraden, honing, stuif\u00admeel, verzegeld broed met – in het beste geval – nog een kwijnende koningin en een handvol huisbijen. Maar meestal waren de bijenkasten volkomen … leeg !<\/span><\/p>\n

Remedi\u00ebring<\/strong><\/span><\/p>\n

In afwachting dat de bijenvorsers uitvoeriger kunnen informeren over deze nosema-variant, lijkt het ons voor de hand liggend dat alle maatregelen ter voorkoming en ter bestrijding van de Nosema apis, evenzeer van toepassing zijn op Nosema ceranae.<\/span><\/p>\n

In de eerste alinea’s van deze bijdrage, hebben we daaromtrent met opzet vrij uitvoerig opening van zaken gegeven, ons daarbij steunend op de vuistregel:\u00a0‘Baat het niet, het schaadt ook niet !’<\/strong><\/span><\/p>\n

(*) Bronnen:<\/strong><\/span><\/p>\n

Asperges, M<\/strong>.: -‘Nosema- en Stuifineelonderzoek in Limburg’ – Mndbl. Vl. Imkerb. – 2004\/4-5 en 6<\/span><\/p>\n

Chauzat, M.P<\/strong>. e.a.: ‘L’esp\u00e8ce Nosema ceranae est pr\u00e9sente en France… -lAbeille de France – 2007\/11<\/span><\/p>\n

Higes, M<\/strong>. e.a..: – ‘Nosema ceranae, a new microsporidian parasite in honeybees in Europe.’- Journ. Invertr. Path. – 2006\/92<\/span><\/p>\n

Oliver, R<\/strong>\u00a0: – The Nosema Twins’ – American<\/span><\/p>\n

Bee Journal – 2007\/12<\/span><\/p>\n

PPO-Bijen<\/strong>: – ‘Een Europese werkgroep bijensterfte.’ – De Vlaamse Imker – 2007\/10<\/span><\/p>\n

Ritter, W<\/strong>.: -‘Nosema ceranae … neu verbreitet oderjetz entdeckt?’- Die Biene -2006\/3<\/span><\/p>\n

Schotanus, A<\/strong>.: – ‘Nosema, nooit ver weg en altijd op de loer.’ – Mndbl. Vl. Imkerb. -2001\/ 3<\/span><\/p>\n

USDA-ARS<\/strong>: – United States Departement of Agriculture -Agricultural Research Services:<\/span><\/p>\n

Studiediensten van het Min. van Landbouw van de Ver. Staten – Beltsville, Maryland<\/span><\/p>\n

Van der Zee,<\/strong>\u00a0R.: -‘De Monitor Bijensterfte in Nederland en delen van Vlaanderen’ -Mndbl. Vl. Imkersb. – 2007\/10 – ‘Onderzoek naar wintersterfte – achtergrondinformatie’ – De Vlaamse Imker 2007\/6<\/span><\/p>\n

VVCB<\/strong>: -‘Het ICR-project: een onderzoek naar bijensterfte’. – De Vlaamse Imker 2008\/1<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bron: Maandblad van de Vlaamse Imkersbond Jaargang: 94 Jaar: 2008 Maand: April Auteurs: Alois Schotanus DE NOSEMA – TWEELING Oude bekende ‘AL meer dan een halve eeuw wordt Nosema apis Zander bestudeerd en ondanks het intensief onderzoek blijft deze besmettelijke ziekte van het darmepitheel een acuut probleem in de imkerij.’ Aldus\u00a0Michel Asperges\u00a0in zijn uitvoerige studie […]<\/p>\n","protected":false},"author":163,"featured_media":0,"parent":342,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1752"}],"collection":[{"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/163"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1752"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1752\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1753,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1752\/revisions\/1753"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/342"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1752"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}