{"id":2181,"date":"2020-05-15T12:31:12","date_gmt":"2020-05-15T10:31:12","guid":{"rendered":"http:\/\/jvbsoftware.be\/?page_id=2181"},"modified":"2020-05-15T12:31:12","modified_gmt":"2020-05-15T10:31:12","slug":"de-danstaalcontroverse","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/konvib.be\/?page_id=2181","title":{"rendered":"DE DANSTAALCONTROVERSE"},"content":{"rendered":"

Bron: Maandblad van de Vlaamse Imkersbond<\/strong><\/span>
\nJaargang: 94<\/strong><\/span>
\nJaar: 2008
\n<\/strong>Maand: April<\/strong><\/span>
\nAuteurs: Alo\u00efs Schotanus<\/strong><\/span><\/p>\n

DE DANSTAALCONTROVERSE<\/strong><\/span><\/h2>\n

Aprilgrap?<\/strong><\/span><\/p>\n

Enige tijd geleden publiceerde het Amerikaans tijdschrift\u00a0Bee Culture\u00a0<\/em><\/strong>onderstaande lezersbrief van ene Joe Traynor (1). Toch wel een bijzonder merkwaardig epistel. Oordeel zelf maar:<\/span><\/p>\n

\"1_bio_de<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

‘Scientists in Belgium … ‘ zo\u00a0<\/em>begint hij en in vertaling luidt het dan verder:\u00a0‘hebben met elektronische microscopen\u00a0kleine krasjes\u00a0<\/strong>ontdekt op de bodem van bijencellen. Eerst dacht men dat die krasjes willekeurig waren aangebracht, maar een nauwkeurige studie heeft uitgewezen dat het in feite om een\u00a0echte bijentaal<\/strong>\u00a0gaat.
\n<\/em>Men gelooft nu dat deze\u00a0merktekens<\/strong>\u00a0aangebracht zijn door\u00a0gespecialiseerde werksters,<\/strong>\u00a0die door de onderzoekers – voorlopig – als\u00a0bibliotheekbijen<\/strong>\u00a0worden aangeduid.
\n<\/em>De merktekens blijken uniforme afmetingen te hebben, zoals\u00a0letters in een alfabet<\/strong>\u00a0en wanneer ze doorheen een bepaald computer\u00adprogramma worden gestuurd, groe\u00adperen zij zich tot patronen die op een\u00a0werkelijke taal<\/strong>\u00a0lijken.<\/em><\/span><\/p>\n

Door wekenlang dag en nacht gebruik te maken van hogesnel\u00adheidscomputers, hebben de vorsers ontdekt dat elk bijenvolk beschikt over een eigen\u00a0basishandleiding,<\/strong>\u00a0die in alle kolonies begint met het hoofdstuk:\u00a0‘Wat moet je doen wanneer je uitloopt?’
\n<\/strong><\/em>Andere hoofdstukken, voeren als titel:\u00a0‘Pollen of nectar: aan jou de keus!’<\/strong>\u00a0en\u00a0‘Wat te doen op een regenachtige dag?’
\n<\/strong><\/em>Op dit ogenblik onderzoeken de vor\u00adsers\u00a0een tekst<\/strong>\u00a0die voorkomt op de bodem van de koninginnencellen en waarvan de titel luidt:\u00a0‘De ontstaans\u00adgeschiedenis van onze soort’.
\n<\/strong>E\u00e9n bepaald hoofdstuk in deze tekst, blijkt moeilijker te ontcijferen dan de andere. Maar men is toch reeds zo ver gevorderd dat men kan uitmaken dat hij handelt over:\u00a0‘Hoe de bijen het mensdom hebben misbruikt om hun genen te verspreiden’.<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

Onnodig om te zeggen dat alle wetenschappers bijzonder opgetogen zijn over deze ontdekkingen van de Belgische vorsers, waardoor EENS EN VOOR ALTIJD EEN EINDE ZAL KOMEN AAN DE CONTROVERSE OVER HET AL DAN NIET BESTAAN VAN DE BIJENTAAL’
\n<\/em>De auteur besluit dan zijn brief in ‘Bee Culture’ met de bedenking: ‘Betekenisvol in dit verband is het feit dat\u00a0A. Wenner<\/strong>\u00a0(2) geen enkel commentaar heeft geleverd over deze nieuwste bevindingen m.b.t.\u00a0de bijendanstaal’<\/strong>.<\/em><\/span><\/p>\n

Tot zover de bewuste brief.<\/span><\/p>\n

\"2_bio_de<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Nu zal je zeggen:<\/span>
\n‘Dat is toch al te gek !’
\n<\/em><\/strong>‘Dat is duidelijk een parodie, een persiflage!’
\n<\/em><\/strong>‘Een aprilgrap?’
\n<\/em><\/strong>‘Daar gaat niemand in trappen; niemand zal dat verhaal gelo\u00adven!’
\n<\/em><\/strong>Dat dacht je dan maar.<\/span><\/p>\n

Vragen en antwoorden.<\/strong><\/span><\/p>\n

Er zijn wel meer Vlamingen met een abonnement op Bee Culture. Maar blijkbaar niet iedereen begreep de ironie van Joe Traynor, de steller van het epistel. Zo kreeg ik in alle ernst vragen voorgeschoteld, als:<\/span>
\n‘…\u00a0Wie waren die fameuze Belgische wetenschappers?’
\n‘<\/em>… Of ik ze kende…?’
\n<\/em>‘… Waren die ontdekkingen ook elders al gepubliceerd … ?
\n<\/em>‘… En wie was die\u00a0A. Wenner<\/strong>\u00a0(2), waarvan sprake … ? ‘
\n‘…<\/em>En of ik meer wist over die\u00a0controverse<\/strong>\u00a0omtrent de\u00a0bijentaal?<\/strong>‘
\n‘…En welke bedoeling had die mister Traynor met deze brief…?\u00a0<\/em>Omwille van de ernstige toon, verdienden al die vragen toch enige aandacht, zo meende ik. Het antwoord mag dan omslachtig lijken, maar moeilijk is het niet. Met klare taal is iedereen gediend. Daar gaan we dan.<\/span><\/p>\n

Ten eerste: die opgevoerde Belgische wetenschappers en hun zg. ‘ontdekkingen’, bestaan alleen in de verbeelding van de brief\u00adschrijver. Het is pure fantasie, je reinste onzin, wel grappig misschien, maar onzin niettemin. Zoveel mag duidelijk wezen.<\/span><\/p>\n

Maar, ten tweede: er leeft wel degelijk een serieuze\u00a0controverse\u00a0<\/strong>rond het al dan niet bestaan van de\u00a0bijendanstaal.\u00a0<\/strong>En dat dispuut is al zeer oud. Met fervente verdedigers en even fanatieke tegenstanders. En\u00a0Adrian Wenner (2),\u00a0<\/strong>prof. em. van de Santa Barbara Univ.- in California – speelt daarin een belangrijke rol! De briefschrijver, Joe Traynor, is zijn ‘running mate’, een bondgenoot, zeg maar. Zoveel mag ook duidelijk wezen.<\/span><\/p>\n

Waarover gaat het?<\/strong><\/span><\/p>\n

De controverse of bijen zich ja dan neen van\u00a0‘taal’\u00a0<\/strong>bedienen in de vorm van dansen, om met elkaar te communiceren, omtrent de locatie van voedselbronnen en nieuwe nestplaatsen, loopt al zeer lang.<\/span>
\nHet dilemma werd al gesteld in\u00a01937\u00a0<\/em>en de strijd tussen believers en non-believers gaat door tot op de dag van vandaag: er gaat geen week voorbij of in de vakpers of op het internet, komt het onderwerp ter sprake.\u00a0(3)
\n<\/em>Adrian Wenner\u00a0<\/strong>is de aanvoerder van de non-believers. Hij ontkent in alle toonaarden dat er zoiets als een\u00a0‘bijendanstaal’<\/strong>\u00a0zou\u00a0<\/em>bestaan. Hij heeft er een compleet boek (4), – een turf van meer dan\u00a0300\u00a0<\/em>pag. – aan gewijd. Daarnaast loopt het aantal (wetenschappe\u00adlijke) artikels over deze kwestie in de honderden!<\/span><\/p>\n

\"3_bio_de<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

1<\/strong>– Het begint allemaal bij\u00a0Karl von Frisch.\u00a0<\/strong>(5) Hij stelde in\u00a01937 (!)\u00a0<\/em>dat bijen zich bedienden van hun\u00a0reukzin\u00a0<\/strong>voor het opsporen van de voedselbronnen.<\/span>
\nIn de vijftiger jaren van de vorige eeuw, ontdekte hij dat er een verband kon gelegd worden tussen de\u00a0dansen\u00a0<\/strong>van de bijen en de afstand en de richting, waarin ze hun voedselbronnen gingen zoe\u00adken.<\/span>
\nBovendien speelde ook\u00a0het geluid bij het dansen\u00a0<\/strong>een rol. Het ene bij het andere voegend, kwam hij ertoe de\u00a0hypothese van de bijendanstaal\u00a0<\/strong>te formuleren, waarbij rekruteringsbijen\u00a0symboli\u00adsche informatie\u00a0<\/strong>aanwenden om voedselbronnen en nestplaatsen aan hun nestgenoten mede te delen.<\/span>
\nHij beschreef uitvoerig zijn experi\u00admenten en legde zijn conclusies vast in een werk, dat sindsdien zowat de status heeft verworven van ‘ Het Heilig Boek’, h\u00e9t stan\u00addaardwerk waar men niet omheen kan. (6), (7)<\/span>
\nZijn theorie\u00ebn werden destijds op gejuich onthaald en als een grote bijdrage tot de wetenschap beschouwd. De ontdekking dat bijen konden communiceren met (symbolische)\u00a0‘taal’\u00a0<\/strong>op een manier die te vergelijken was met de men\u00adselijke spraak, veroorzaakte grote opwinding en leidde ertoe, dat\u00a0Von Frisch\u00a0<\/strong>de\u00a0Nobelprijs 1973\u00a0<\/strong>in ontvangst mocht nemen.<\/span><\/p>\n

2<\/strong>– Maar\u00a0Adrian Wenner\u00a0<\/strong>(zie hoger) en enkele andere jonge, Amerikaanse onderzoekers, betwistten de danstaalhypothese en steunden zich daarbij op hun eigen experimenten. Zij beweerden dat de bijen zich uitsluitend van hun\u00a0reukzin\u00a0<\/strong>bedienden om voedselbronnen op te sporen en te propageren onder hun nestgenoten – zoals ook Von Frisch aanvankelijk vooropstelde.<\/span><\/p>\n

3<\/strong>– De lef van deze ‘jonge leeuwen’ om zomaar de stellingen van een nobelprijswinnaar te challengen, spoorde andere wetenschappers aan, om eveneens met andere experimenten de juistheid of de fout van de twee strekkingen te ondersteunen of te weerleggen. Zoiets deed natuurlijk het nodige stof opwaaien in de vakpers.<\/span><\/p>\n

4<\/strong>– Dan kwamen de ‘techneuten’ op de proppen; zij probeerden met’ robotjes (8) van dansende bijen en ingeplante chips met radarcontrole, het gelijk of ongelijk van de respectieve partijen aan te tonen. Wat dan weer discussiestof ople\u00adverde over de geschiktheid van de aangewende apparatuur en de con\u00adclusies die men meende daaruit te mogen afleiden.<\/span><\/p>\n

\"4_bio_de<\/strong><\/span><\/p>\n

5<\/strong>– Ook de ‘lingu\u00efsten’ (= taalgeleerden,) mengden zich in het debat. Zij beweerden boudweg dat geen enkel dier, en dus ook de bij niet, over het vermogen kon beschikken om zich van een ‘symbolentaal’ te bedienen, zoals mensen dat doen en dat de zg. bijendanstaal terug te voeren was tot een aantal stereotiepe artefacten, zonder verdere adaptieve waarde voor de bijen.<\/span><\/p>\n

6<\/strong>– Tenslotte kwamen de onderzoe\u00adkers van de jongste generatie zoals Gould (9), Seeley(10), Ratnieks (11) en Wenseleers (11), tot een compromis: het ene standpunt moest geen uitsluitsel vormen voor het andere. Bijen beschikten zeker over een communicatie\u00adsysteem dat \u00e9n appelleerde aan hun reuk- en tastzin, \u00e9n aan visuele waarnemingen. En hun stereotiepe (dans)bewegingen waren wel degelijk signalen omtrent de locatie van voedsel\u00adbronnen of nieuwe nestplaatsen. Of dat communicatiesysteem een\u00a0‘taal’\u00a0<\/em><\/strong>mocht genoemd worden, of een andere naam moest krijgen, was voor deze onderzoekers van ondergeschikt belang.<\/span>
\nMaar het mocht niet meer baten: de partijen hadden zich ingegraven in hun wetenschappelijke stellingen en bestookten elkaar met de regel\u00admaat van een klok met tijdschrift\u00adartikels en pamfletten.<\/span>
\nWe komen terug bij ons uitgangs\u00adprobleem: wat bezielde Joe Traynor, – voor de gelegenheid spreekbuis van Adrian Wenner – om in zijn brief de\u00a0‘Scientists in Belgium ‘\u00a0<\/em>over de hekel te halen?<\/span><\/p>\n

Geraffineerde tactiek<\/strong><\/span><\/p>\n

Wel, men kan een stelling of een hypothese op twee manieren bestrijden:<\/span>
\nDe eerste manier is de meest klassieke: je voert argumenten aan om het tegendeel aan te tonen van de vooropgestelde hypothese; je zegt klaar en duidelijk dat je een totaal andere mening bent toegedaan en je maakt brandhout van de stellingen van je opponent.<\/span>
\nDe tweede manier is veel geraffi\u00adneerder: je gaat (ogenschijnlijk) de stellingen van je tegenstrever beamen, nog dikker in de verf zetten, ze aanvullen met overdreven bevestigingen, die wel goed klinken, maar in feite kant noch wal raken. Kortom: je gaat je opponent ironiseren, parodi\u00ebren; je gaat zijn beweringen in het belachelijke trekken. Je refereert daarbij naar personen, instellingen en toestanden die door\u00a0the incrowd\u00a0<\/em>duidelijk als waardeloos worden herkend.<\/span>
\nDe\u00a0‘Scientists in Belgium, using electronic microscopes…\u00a0<\/em>zijn voor Traynor zowat als de sukkels die gewichtig willen doen, maar in feite van wetenschappelijk onder\u00adzoek geen kaas hebben gegeten en hun dromen voor werkelijkheid houden.<\/span><\/p>\n

Mislukt opzet?<\/strong><\/span><\/p>\n

Zou Adrian Wenner, de antagonist van Karl von Frisch, deze parodi\u00eb\u00adrende overbevestiging van de bij\u00adendanstheorie kunnen appreci\u00eb\u00adren? Deze burleske persiflage is alleszins koren op zijn molen; zijn tegenstanders worden immers hopeloos belachelijk gemaakt.<\/span>
\nMaar, het ziet ernaar uit dat zijn woordvoerder, Joe Traynor, zijn doel heeft voorbijgeschoten!<\/span>
\nSommige lezers hebben de parodie gewoon niet gesnapt! Dat geldt alvast voor die vragenstellende Vlaamse lezers van\u00a0Bee Culture\u00a0<\/em>en dat zal voor een aantal Amerikaanse abonnees van dat tijdschrift niet anders zijn. Er zijn dus duidelijk lieden die de ironische, fantastische overdrijvingen voor werkelijkheid hebben gehouden. Te gek om los te lopen, natuurlijk.<\/span>
\nEn zo krijgen Wenner en Co het deksel op de neus. Want Adrian zal graag ondersteund willen worden, maar dan wel door ernstige mensen, met ernstige argumenten, in een ernstig weten\u00adschappelijk dispuut.<\/span>
\nMaar hij zal vast niet mee willen stoeien in het bad dat de hele controverse ridiculariseert, want dan gaat hij mee kopje-onder. Of: wie een put wil graven voor de\u00a0‘Scientists in Belgium’,\u00a0<\/em>riskeert er zelf in te vallen.<\/span><\/p>\n

Referenties:<\/strong><\/span><\/p>\n

1-\u00a0\u00a0\u00a0<\/em>‘A True Bee Language – Joe Traynor – Bee Culture – okt. 2000 – vertaling A. Schotanus<\/em><\/span><\/p>\n

2-\u00a0\u00a0\u00a0<\/em>‘Read me First – Adrian Wenner\u00a0<\/em>www.beesource.com\/pov\/werner\/index\/htm<\/a><\/em><\/em><\/span><\/p>\n

3-\u00a0\u00a0\u00a0<\/em>‘A new view\u00a0<\/em>of\u00a0<\/em>the waggle dance…’ Liza Gross – The Public Library of Science – aug. 2007\u00a0<\/em>American Bee Journal – nov. 2007<\/em><\/span><\/p>\n

4-\u00a0\u00a0\u00a0<\/em>‘Anatomy\u00a0<\/em>of\u00a0<\/em>a controversy: The Question\u00a0<\/em>of\u00a0<\/em>a Language among Bees.’ –\u00a0<\/em>Andrian\u00a0Wenner – Columbia Univ.\u00a0<\/em>Press, 1990.<\/em><\/span><\/p>\n

5-\u00a0\u00a0\u00a0<\/em>‘Dansend in het donker’ – A. Schotanus\u00a0<\/em>Mndbl.\u00a0v\/d Vlaamse Imkerbond –\u00a0<\/em>juni\u00a02002<\/em><\/span><\/p>\n

6-\u00a0<\/em>Tanzsprache und Orientierung der Biene’ Karl\u00a0<\/em>von\u00a0Frisch -Springer-Verlag, Berlin –\u00a0<\/em>Heidelberg –\u00a0New\u00a0<\/em>York,\u00a01965<\/em><\/span><\/p>\n

7-\u00a0<\/em>‘Die Tanzsprache der Bienen -Originalton-\u00a0<\/em>aufnahmen\u00a01953-1962.’ -Karl von Frisch –\u00a0<\/em>dubbele\u00a0audio<\/em>-CD\u00a0<\/em>-Suppos\u00e9 –\u00a0Kdln \u2013 2005\u00a0<\/em>zie ook:\u00a0recensie in\u00a0<\/em>Mndbl.\u00a0Vlaamse Imkerbond A.Schotanus – maart 2006<\/em><\/span><\/p>\n

8-\u00a0\u00a0\u00a0<\/em>‘ A Company\u00a0<\/em>of\u00a0<\/em>Ants and Bees’ -Axel\u00a0<\/em>Michelson,\u00a0Odense Univ -e.a. -BBC-booklet – Horizon – 1989<\/em><\/span><\/p>\n

9-\u00a0\u00a0\u00a0<\/em>‘ The Dance Language Controversy.’ J.L. Gould & C.Grant-Gould in The Honey Bee’ – Scientific American Library \u2013 NewYork, 1988<\/em><\/span><\/p>\n

10-‘How a Colony Acquires Information about Food Sources.’ in ‘The Wisdom\u00a0<\/em>of\u00a0<\/em>the Hive’ –\u00a0<\/em>T.D.\u00a0Seeley – Harvard Univ.\u00a0<\/em>Press – 1995<\/em><\/span><\/p>\n

11-‘Big\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Business:\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bijenkolonies en oliemaatschappijen’\u00a0<\/em>Ratnieks\u00a0en Wenseleers – vert. A. Schotanus –\u00a0<\/em>Mndbl.\u00a0v.d.Vlaamse. Imkerbond -. dec. 2003<\/em><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bron: Maandblad van de Vlaamse Imkersbond Jaargang: 94 Jaar: 2008 Maand: April Auteurs: Alo\u00efs Schotanus DE DANSTAALCONTROVERSE Aprilgrap? Enige tijd geleden publiceerde het Amerikaans tijdschrift\u00a0Bee Culture\u00a0onderstaande lezersbrief van ene Joe Traynor (1). Toch wel een bijzonder merkwaardig epistel. Oordeel zelf maar:   ‘Scientists in Belgium … ‘ zo\u00a0begint hij en in vertaling luidt het dan […]<\/p>\n","protected":false},"author":163,"featured_media":0,"parent":250,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2181"}],"collection":[{"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/163"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2181"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2181\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2182,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/2181\/revisions\/2182"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/250"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2181"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}