{"id":3065,"date":"2020-05-17T21:59:31","date_gmt":"2020-05-17T19:59:31","guid":{"rendered":"http:\/\/jvbsoftware.be\/?page_id=3065"},"modified":"2020-05-17T21:59:31","modified_gmt":"2020-05-17T19:59:31","slug":"bijensterfte-milieu-en-gezondheid-deel1","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/konvib.be\/?page_id=3065","title":{"rendered":"BIJENSTERFTE, MILIEU EN GEZONDHEID DEEL1"},"content":{"rendered":"

Bron: Maandblad van de Vlaamse Imkerbond<\/strong><\/span>
\nJaargang: 92<\/strong><\/span>
\nJaar: 2006<\/strong><\/span>
\nMaand: april<\/strong><\/span>
\nAuteurs: tekst en foto’s Dr. Myriam Lefebvre<\/strong><\/span><\/p>\n

BIJENSTERFTE, MILIEU EN GEZONDHEID DEEL1<\/strong><\/span><\/h2>\n

Op 5 november 2005 gaf dr. Lefebvre een lezing aan de Universiteit Hasselt op uitnodiging van de afdeling Bijenweide van de LIB v.z.w en de nationale commissie Drachtplanten en Bestuiving.<\/span><\/p>\n

Dr. Lefebvre maakte een doctoraatthesis in Australi\u00eb met als hoofdthema ‘Geluiden bij honingbijen’. Later deed zij in opdracht van de CARI en met de financi\u00eble steun van het ministerie van Volksgezondheid een onderzoek naar de bijensterfte in Walloni\u00eb en Brussel. Op de algemene vraag van de aanwezigen was zij bereid haar lezing te publiceren in ons maandblad. Wat volgt is de aangepaste Nederlandse versie van haar tekst, ge\u00efllustreerd met enkele figuren uit haar presentatie. We hebben zoveel mogelijk getracht de inhoud van de lezing van dr. Lefebvre weer te geven. Wegens plaatsgebrek werd een voorbeeld niet opgenomen.<\/span><\/p>\n

Ze ging steeds uit van de situatie van de honingbij om nadien te vergelijken met de situatie van de mens in hetzelfde leefmilieu. De gezondheid van de honingbij bleek dikwijls een indicatie en een maatstaf te zijn voor de gezondheid van de mens in gelijkaardige omstandigheden.<\/span><\/p>\n

Op het einde van het artikel vindt u een lijst van de verschillende chemische producten die in de tekst aan bod komen. Naast de handelsnaam werden het erkenningnummer, de actieve stoffen en hun gebruik opgenomen.<\/span><\/p>\n

Dr. Michel Asperges<\/span><\/p>\n

Bijensterfte in Belgi\u00eb<\/strong><\/span><\/p>\n

Al sinds enkele jaren maakt de Belgische pers gewag van een algemene verzwakking en abnormaal grote sterfte bij de honingbijen in ons land. Het probleem van de abnormaal hoge sterfte werd voor het eerst aangekaart in 1996 door een aantal imkers \u00a0die allemaal bijen hadden staan op het fruit. In de fruitstreken werd veel Confidor gebruikt en het vermoeden rees dat een en ander met elkaar te maken had. Aangezien het aantal imkers met problemen toen beperkt was, kregen ze weinig gehoor. Het was pas vanaf 1999 en in het bijzonder in 2002 dat men zich vragen ging stellen omdat het aantal imkers met problemen bleef toenemen.<\/span><\/p>\n

\"f1\"<\/span><\/p>\n

Sommigen verloren in \u00e9\u00e9n seizoen bijna al hun volken, anderen zagen zich geconfronteerd met sterk verzwakte volken of lege kasten. Soms vertoonden de volken een nooit geziene, duidelijk afwijkende ontwikkelingcyclus, vooral in de lente. Al vlug kwamen de speculaties op gang: waren de bijen in ons land slachtoffer van een mysterieuze ziekte, vergiftigd door nieuwe pesticiden of gewoon totaal verzwakt door de herhaaldelijke aantasting met varroa of door de producten die imkers gebruikten om de parasiet uit te schakelen? Of was het een combinatie van verschillende hoger vermelde factoren?<\/span><\/p>\n

Men kwam vrij snel tot de vaststelling dat deze imkers niet alleen op het fruit gestaan hadden, maar dat ze ook in landbouwzones woonden, waar zeer veel ma\u00efs geteeld werd.<\/span><\/p>\n

Toen in dezelfde periode de Franse imkers het product Gaucho verantwoordelijk achtten voor de sterfte van honderdduizenden volken, ontstond ook in Belgi\u00eb de zaak Gaucho. De Waalse imkers legden de schuld van hun problemen bij de toepassing van het product als insecticide in onder andere de ma\u00efsteelt.<\/span><\/p>\n

Om de problemen in kaart te brengen en de oorzaak te achterhalen, werden Waalse en Brusselse gemeenschapgelden vrijgemaakt. De ontvangen subsidies waren echter maar net toereikend om vragenlijsten rond te sturen. Gedurende twee jaar werden de imkers bevraagd en er werd veel tijd besteed aan het bezoeken van de problematische bijenstanden.<\/span><\/p>\n

Waarnemingen<\/strong><\/span><\/p>\n

Al vlug werd duidelijk dat de toestand op het terrein heel complex was, zeker als men trachtte om bijenstanden onderling te vergelijken. Het bleek dat de toestand van de bijenteelt bij ons duidelijk verschilde van deze in Frankrijk:<\/span><\/p>\n

\u2022 er waren, voorlopig althans, nog maar weinig beroepimkers. Het gemiddelde aantal volken per Waalse imker was negen.<\/span><\/p>\n

\u2022 de bijenvolken stonden in heel veel verschillende biotopen.<\/span><\/p>\n

\"f2\"<\/span><\/p>\n

Belgi\u00eb telde, in tegenstelling tot Frankrijk, veel kleine landbouwpercelen met veel verschillende cultuurgewassen. Bovendien waren er op het terrein tal van andere factoren die een invloed uitoefenden op het dynamisme van een bijenkolonie zoals:<\/span><\/p>\n

\u2022 het genetische patrimonium;<\/span><\/p>\n

\u2022 de ligging van de bijenkasten;<\/span><\/p>\n

\u2022 de nectarbronnen;<\/span><\/p>\n

\u2022 het klimaat;<\/span><\/p>\n

\u2022 de sanitaire toestand van de volken;<\/span><\/p>\n

\u2022 de manipulaties door de imkers bij de selectie (en sommigen zijn heel creatief);<\/span><\/p>\n

\u2022 de ingrepen van de imkers om de varroa te bestrijden.<\/span><\/p>\n

Kortom, iedere bijenstand en iedere imker waren uniek.<\/span><\/p>\n

Bovendien veranderden de factoren van het ene jaar naar het andere!<\/span><\/p>\n

Op het terrein stelden we volgende symptomen vast:<\/span><\/p>\n

\u2022 hoge wintersterfte (van 30 tot 80%);<\/span><\/p>\n

\u2022 in 60% van de gevallen verdwenen de volken, met uitzondering van een handvol dode bijen op de raten; er waren geen bijen op de bodem van de kast te vinden;<\/span><\/p>\n

\u2022 in 25% van de gevallen waren er problemen met de koningin: ze was verdwenen en haar late vervanging of stille wisseling gaf een slecht legsel.<\/span><\/p>\n

We konden alle vaststellingen samenvatten in zeven verschillende scenario’s die een goed beeld gaven van de toestand in Walloni\u00eb tijdens de onderzochte periode. Gelukkig kent de honingbij nog geen taalgrens en is het hoogst waarschijnlijk dat enkele van deze scenario’s ook in Vlaanderen herkenbaar zijn:<\/span><\/p>\n

\u2022 aanhoudende sterfte van de volken vanaf eind september en gedurende de hele winter;<\/span><\/p>\n

\u2022 sterfte van een deel van de volken aan het einde van de winter (maart – april). Ofwel was de toestand van een aantal volken goed, ofwel waren ze verzwakt en ontwikkelden ze zich laat of niet.<\/span><\/p>\n

\u2022 zwakte van de volken in de lente: gebrek aan dynamisme en achterstand bij de ontwikkeling. Geen lenteoogst.<\/span><\/p>\n

\u2022 normale overwintering en ontwikkeling in de lente en dan opeens eind april, begin mei: massale verdwijning van de werkbijen met als gevolg een\u00a0 verzwakking van het volk. Geen lenteoogst. Geleidelijke\u00a0 hervatting van het volk om in de zomer terug tot een normale sterkte te komen.<\/span><\/p>\n

\u2022 afsterven van het volk door grote verliezen van de werkbijen gedurende het hele\u00a0 bijenseizoen;<\/span><\/p>\n

\u2022 massale en snelle sterfte van de werkbijen, gevolgd door een verzwakking of sterfte van het volk (geval van acute\u00a0 vergiftiging);<\/span><\/p>\n

\u2022 snelle sterfte van het broed in het larvenstadium, gevolgd door een verzwakking van het volk (geval van acute intoxicatie door een larvendodend middel).<\/span><\/p>\n

Dikwijls stelden we \u00e9\u00e9n scenario vast per bijenstand en per jaar. Verschillende scenario’s deden zich echter ook op dezelfde bijenstand voor! Al de volken van een zelfde stand hadden bijvoorbeeld onvoldoende levenslust en begonnen het lenteseizoen met achterstand tegenover de vorige jaren (scenario 4). Als ze normaal begonnen te ontwikkelen verdwenen de werkbijen binnen \u00e9\u00e9n week (scenario 5). In functie van de meteorologische omstandigheden, van de verscheidenheid aan nectarplanten of van de soort honingbijen, konden ze zich uiteindelijk ofwel terug ontwikkelen of stierven ze af.<\/span><\/p>\n

Het kon ook zijn dat de situatie van jaar tot jaar veranderde zonder dat de imker iets ingrijpends gewijzigd had aan het beheer van zijn bijen. Dat deed zich o.a. voor bij een imker uit Gelbress\u00e9e voor wie de problemen begonnen in 2001 door massale ontvolking eind april (scenario 5), gevolgd door twee jaren zwakke bijenvolken (scenario 4) en een hoog sterfte cijfer in de winter (scenario 1).<\/span><\/p>\n

We gaven er ons al vlug rekenschap van dat de meeste bijenstanden met problemen zich in landbouwgebieden met veel ma\u00efsteelt bevonden. Ook legden de imkers vrij snel een verband tussen een laattijdige oogst van stuifmeel van mosterdzaad of phacelia en een hoge wintersterfte. Dat was het duidelijkst te zien bij imkers die meerdere bijenstanden hadden. Meestal waren het deze in de omgeving van ma\u00efs en graanculturen die de grootste verliezen leden.<\/span><\/p>\n

Daarom deden een aantal imkers, met standen in een omgeving met veel cultuurgewassen, het volgende:<\/span><\/p>\n

\u2022 ofwel plaatsten ze een deel van hun bijenvolken ver weg van deze gewassen;<\/span><\/p>\n

\u2022 ofwel verplaatsten ze hun volken, juist v\u00f3\u00f3r de bloeitijd van de ma\u00efs om ze nadien terug te halen.<\/span><\/p>\n

Alle volken kregen dezelfde behandelingen bij de bestrijding van de varroa. Het resultaat was dat de verplaatste volken zich normaal ontwikkelden terwijl de nietverplaatste volken dezelfde problemen kenden als de vorige jaren. Dat gebeurde in 100 % van de gevallen!<\/span><\/p>\n

\"f3\"<\/span><\/p>\n

Varroase<\/strong><\/span><\/p>\n

In ons land is de varroamijt al meer dan twintig jaar aanwezig op alle bijenstanden. Bij sommige arriveerde ze later, maar … ze waren er!<\/span><\/p>\n

We stelden vast dat bij alle bezochte bijenstanden de varroaaantasting van jaar tot jaar varieerde, zelfs van volk tot volk op dezelfde stand. Er kon echter geen verband aangetoond worden tussen het wegkwijnen van de bijenvolken en de aantastinggraad van de varroamijt. Het is echter wel zo dat een aantal volken stierf door een zeer hoog aantal mijten als gevolg van het niet – of foutief – behandelen ervan.<\/span><\/p>\n

Conclusies<\/strong><\/span><\/p>\n

Het besluit uit de twee studies uitgevoerd door de CARI luidt als volgt:<\/span><\/p>\n

\u2022 de varroamijt is niet de eerste oorzaak van de bijensterfte in ons land. Immers de aantastinggraad is niet geassocieerd met het sterftecijfer en de verplaatsing van de volken bracht altijd een verbetering met zich mee (varroamijt goed gecontroleerd of niet).<\/span><\/p>\n

\u2022 de belangrijkste oorzaak van het verval en het sterven van volken is in ons land te zoeken in de directe omgeving van de standen. De veldwaarnemingen hier en wetenschappelijke studies in Frankrijk wijzen veelal in de richting van de toxiciteit van de fytosanitaire producten die gebruikt worden in de cultuurgewassen gedurende het hele vegetatieseizoen. Onderzoek op de aanwezigheid van fytosanitaire producten in de verzamelde pollen en nectar moet daarover uitsluitsel brengen.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bron: Maandblad van de Vlaamse Imkerbond Jaargang: 92 Jaar: 2006 Maand: april Auteurs: tekst en foto’s Dr. Myriam Lefebvre BIJENSTERFTE, MILIEU EN GEZONDHEID DEEL1 Op 5 november 2005 gaf dr. Lefebvre een lezing aan de Universiteit Hasselt op uitnodiging van de afdeling Bijenweide van de LIB v.z.w en de nationale commissie Drachtplanten en Bestuiving. Dr. […]<\/p>\n","protected":false},"author":163,"featured_media":0,"parent":345,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3065"}],"collection":[{"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/163"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3065"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3065\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3066,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3065\/revisions\/3066"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/345"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3065"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}