{"id":3131,"date":"2020-05-18T01:36:16","date_gmt":"2020-05-17T23:36:16","guid":{"rendered":"http:\/\/jvbsoftware.be\/?page_id=3131"},"modified":"2020-05-18T01:36:16","modified_gmt":"2020-05-17T23:36:16","slug":"waar-zijn-zij-gebleven","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/konvib.be\/?page_id=3131","title":{"rendered":"WAAR ZIJN ZIJ GEBLEVEN?"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><strong>Bron: Maandblad van de Vlaamse Imkersbond<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><strong>Jaargang: 95<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><strong>Jaar: 2009<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><strong>Maand: Januari<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><strong>Auteurs: Alois Schotanus<\/strong><\/span><\/p>\n<h2 style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 24px; color: #ff9900;\"><strong>WAAR ZIJN ZIJ GEBLEVEN?<\/strong><\/span><\/h2>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><strong>De hamvraag<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">In tegenstelling tot kolonies die aftakelen als gevolg van\u00a0<strong>een broedziekte<\/strong>\u00a0(zoals AVB, EVB en kalkbroed), wat over het algemeen goed opgevolgd kan worden in de kast, is het onverwacht en plots in elkaar stuiken van bijenvolken (zoals bij het CCD) te wijten aan het verlies\u00a0<strong>van volwassen bijen.<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Tal van hypotheses ter verklaring zijn inmiddels al geformuleerd, waarvan de meest tot de verbeelding sprekende, de gsm\u00admasten verantwoordelijk stelt voor het feit dat de bijen &#8216;hun weg naar huis&#8217; niet meer terugvinden. Dit argument lijkt weinig plausibel omdat talrijke kolonies in gebieden waar geen gsm-masten voorkomen, ook gewoon kaal gevlogen waren.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Maar de hamvraag blijft wel hangen:\u00a0<strong>wat heeft de bijen belet om behouden terug te keren in het volk ?<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><strong>Groei en aftakeling<\/strong><\/span><\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/konvib.be\/images\/stories\/Artikels_maandbladen\/39ZIEK\/39.1-1.jpg\" alt=\"39.1-1\" width=\"325\" height=\"274\" \/><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><em>Fig 1: Evolutie van de bijenpopulat!e doorhen het jaar<\/em><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/konvib.be\/images\/stories\/Artikels_maandbladen\/39ZIEK\/39.2_1.jpg\" alt=\"39.2_1\" width=\"325\" height=\"176\" \/><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><em>Fig 2: De haalbijen dragen hun vitellogenine terug over aan de thuisblijvers<\/em><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">De normale ontwikkelingsgang van een bijenvolk bestaat uit een opbouw in de lente, gevolgd door het uitzwermen, om dan weer terug te groeien doorheen de zomermaanden. De eileg van de koningin kent een piek einde juni, begin juli en de populatie neemt dan weer af in de late zomer en de herfst (zie fig.1).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Het verlies van grote aantallen oude veldbijen in de herfst is normaal en de helft van de populatie kan verloren gaan, voorafgaand aan de winterzit. Dit is een gezond en voor de hand liggend proces.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Bij deze gang van zaken worden de oude bijen, die dragers kunnen zijn van ziektekiemen allerhande, bij voorbaat verhinderd zich in de wintertros te nestelen. Het voorkomt ook dat afgestorven bijen zich in het winterkwartier zouden opstapelen.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">De verzamelaarsters zouden hoe dan ook niet lang meer leven, doordat ze de bron van hun jeugd \u2014 vitellogenine (*) \u2014 hadden opgegeven, op het ogenblik dat ze hun job van thuiswerksters ruilden voor die van arbeidsters in het veld.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Zolang bijen goed voorzien zijn van vitellogenine, kunnen zij een relatief lange tijd leven; dat kan gaan van enkele jaren voor de koningin, tot tien maanden voor winterbijen in de meer noordelijke klimaatzones.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Maar wanneer de van vitellogenine goed voorziene huisbijen verzamelbijen worden, dragen zij hun vitellogenine terug over op de thuisblijvers, om het onnodig verlies van deze kostbare prote\u00efne te voorkomen tijdens de risicovolle verzameltochten. (zie fig 2)<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Jammer genoeg, zonder vitellogeninereserves, offeren zij veel op van hun immuunsysteem en hun vermogen om vrije radicalen te neutraliseren; daardoor wordt het verouderings proces ingezet.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">De oude, versleten haalbijen zijn van geen nut voor de winterkolonie, meer nog: ze kunnen een gevaar vormen wanneer ze besmet zijn met virussen en nosemasporen.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Zo werken zij zich aan het einde van hun levensdraad, om achter te blijven in het veld, ofwel vertrekken ze van huis voor een laatste su\u00efcidale vlucht.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">De achterblijvende wintertros bestaat dan uit gezonde &#8216;vette winterbijen&#8217; vol met vitellogenine, wat hen in staat stelt zich te beschermen tegen veroudering door oxidatieve reacties.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Het bijenvolk heeft nog meer apen in zijn mouw zitten! Door zich samen te trekken over het resterend broed en te verdragen dat de temperatuur van de buitenste Laag van de tros tot 5\u00b0 C mag dalen, kunnen de bijen hun energie en voedselvoorraden bewaren tot zij nodig zijn voor de broedaanzet na de winterzon\u00adnewende.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">De kern van de tros bezit de ongelooflijke vaardigheid om hitte te genereren; deze kan warmte voortbrengen die gelijk staat met de metabolische warmteproductie van een kip. Maar de bijen zullen er alles aan doen om die metabolische warmte van de troskern vast te houden en te bewaren, door hun lichamen dicht tegen elkaar aan te drukken tot een effici\u00ebnte isolatielaag.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><strong>Oude Bekenden<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Wijlen\u00a0<strong>prof. Van Nerum<\/strong>\u00a0van de KUL, en zijn rechterhand\u00a0<strong>H. BueLens<\/strong>, beschreven destijds(*) hoe de kolonie energie en water conserveert door de ventilatie te reduceren in die dichte wintertros. De bijen laten het koolstofdioxide-gehalte stijgen tot 6% (voor de mens is 5% gevaarlijk!) binnen in de<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">tros. Tezelfdertijd scheppen zij een situatie van hypoxia (= verminderde zuurstof-aanwezigheid), waarbij zij het zuurstofgehalte van 21% in de buitenatmosfeer reduceren tot ongeveer 15% in de tros. Daardoor gaan ze over in een toestand van ultra lage metabolische activiteit, te vergelijken met de diapause (winter\u00adslaap) die andere insecten aanwenden om te winter te overleven.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">In die toestand verbruikt de kolonie slechts een minimum aan energie en houdt ze het noodzakelijke vocht gevangen binnen de tros. De kern van de tros bezit slechts een lage relatieve luchtvochtigheid en de koudere buitenlaag belet het vocht te ontsnappen.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><strong>Twee truukjes<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Er zit aan deze hypoxiatoestand nog een voordeel vast: het ademhalingssysteem van de bij is buitengewoon effici\u00ebnt in het verdelen van de zuurstof in het weefsel van het bijenlichaam. Zij kunnen dat zowat 200.000 keer sneller doen dan bijv. het menselijk verdelingssysteem dat gebruik maakt van het bloed voor het zuurstoftransport.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Zuurstof is eigenlijk een tweezijdig snijdend zwaard: ze is absoluut noodzakelijk voor de verbranding die de energie moet opleveren, maar zij is ook een krachtige bron van toxische componenten bekend onder de naam van reactieve zuurstofcomponenten (RZC) dieprote\u00efnes, DNA en vetten kunnen beschadigen.<\/span><\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/konvib.be\/images\/stories\/Artikels_maandbladen\/39ZIEK\/39.3_1.jpg\" alt=\"39.3_1\" width=\"325\" height=\"365\" \/><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><em>Fig 3: Het ademhalingsysteem van de bij is zeer effici\u00ebnt voor de zuurstoftransport doorheen de organen: de lucht wordt aangezogen via trachee\u00ebn (TraSc) en door pompbewegingenvan het abdomen via spiraculae (Sp) weer afgevoerd ( naar Snodgrass)<\/em><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">In de jongste jaren heeft men ontdekt dat deze RZC&#8217;s een ware bedreiging vormen voor het overleven van de cellen; ze zouden aan de basis liggen van het verouderingsproces en het afsterven van de cellen.(*) Daarom is het voor levende wezens voordelig om het cellulair zuurstofgehalte juist hoog genoeg te houden voor de mitochondriale ademhaling, maar zo laag mogelijk, om de oxidatieve schade te minimaliseren.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Het trachee\u00ebnstelsel van de insecten (fig.3) is goed ontworpen voor een effici\u00ebnte zuurstofverdeling tijdens periodes van grote activiteit \u2014 zoals bij het vliegen \u2014 wanneer zuurstof nooit opgehoopt wordt tot kritische concentraties in de cellen, omdat het snel omgezet wordt in water door het ademhalingsysteem.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Trouwens in de wintertros is het zuurstofverbruik te laag om te kunnen opgestapeld worden tot een schadelijk niveau.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">De winterbijen beschikken dus over twee truukjes om de veroudering tijdens de winterzit te beletten: zij houden het zuurstofniveau zo Laag mogelijk en gebruiken de vitellogenine om schadelijke vrije radicalen te neutraliseren.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><strong>Een verschil van enkele dagen<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Eenvoudig gesteld wordt de volkssterkte van een kolonie bepaald door het verschil tussen het bijengeboortecijfer en het bijensterftecijfer. Als de koningin 1500 eitjes per dag legt en deze ontwikkelen zich allemaal tot volwassen imago&#8217;s 21 dagen Later, dan krijgt de kolonie er 1500 bijen per dag bij.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Deze potenti\u00eble groei wordt echter afgeremd door het afsterven van volwassen bijen. Indien er dagelijks meer bijen uitlopen, dan er falen om terug te keren, zal de kolonie groeien. Als er meer bijen achterblijven dan er geboren worden, dan zal de kolonie inkrimpen.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Bij de kolonies die &#8216;verdwenen&#8217; ten gevolge van het zgn colony collaps disorder, scheen het probleem niet gezocht te moeten worden in een te laag geboortecijfer, daar er in de meeste gevallen nog veel(schijnbaar) gezond broed aanwezig was. Dus moeten we de oorzaak eerder bij het sterftecijfer zoeken.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Daar de meeste bijen in de lente en de zomer ongeveer drie weken als huisbijen fungeren, ligt de kritische variabele bij het aantal dagen dat ze als haalbijen kunnen overleven, of bij het gemiddeld aantal dagen tot het moment &#8230; dat ze niet meer terugkeren van hun verzameltocht. Aan het Carl Hayden Bee Research Centrum in Tucson, Arizona, hebben Gloria Di Hoffman en haar assistenten daarvoor twee simulaties uitgewerkt. (*)<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">In het eerste model (fig.4) gaan ze ervan uit dat de kolonie uitwintert op 8 ramen met bijen en broed, dat ze aangevoerd wordt door een goede koningin en varroavrij is. Als ze de levensduur van de veldbij op gemiddeld 16 dagen stellen, zal de populatie 70.000 individuen bereiken met 8 ramen broed in de zomermaanden. Dit sterk volk zal de winter ingaan met 20 ramen bijen.<\/span><\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/konvib.be\/images\/stories\/Artikels_maandbladen\/39ZIEK\/39.4_1.jpg\" alt=\"39.4_1\" width=\"325\" height=\"188\" \/><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><em>Fig 4: Simulatie model 1 (zie tekst)<\/em><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/konvib.be\/images\/stories\/Artikels_maandbladen\/39ZIEK\/39.4_2.jpg\" alt=\"39.4_2\" width=\"325\" height=\"188\" \/><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><em>Fig 5: Simulatie model 2 (zie tekst)<\/em><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">In het tweede model (fig. 5) hanteren ze dezelfde parameters met uitzondering van de gemiddelde levensduur van de veldbij: die stellen ze nu op 4 dagen.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Dit volk ondergaat reeds in de lente het verdwijneffect vanaf het ogenblik dat de bijen beginnen met verzamelen (en dus verouderen). Nochtans, indien dit volk zou ge\u00efnspecteerd worden op een willekeurig moment in het actieve seizoen, zou het de indruk wekken van een gezond volk te zijn, dat weliswaar wat traag is in zijn ontwikkeling, omdat het maar over 4 ramen met broed beschikt.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Het zal echter nooit groter worden dan 11 met bijen bezette ramen. Naar de herfst toe, takelt het volk af tot op 4 bezette ramen, om uiteindelijk de winter in te gaan met 2 tot 3 ramen met bijen. Het zal een totale ineenstorting doormaken gedurende de winter, zonder aanwijsbare oorzaken.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Het voortijdig verlies van haalbijen heeft niet alleen een grote impact op de omvang van de populatie. Minder haalbijen betekent ook: geringere aanvoer van voedsel en een verarmde voedselkwaliteit voor het broed en de voedsterbijen. Jonge bijen gaan vroeger dan normaal het veld in, wat het aantal voedsters reduceert dat nog beschikbaar blijft om de koningin en het broed te verzorgen.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><strong>Het heeft er alle schijn van dat de sleutelfactor voor het verdwijnen van ogenschijnlijk gezonde kolonies, te zoeken is in het gemiddeld aantal dagen dat een verzamelaarster kan leven, vooraleer zij faalt om de laatste terugreis tot een goed einde te brengen.<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Als dat zo is, laten we dan de elementen eens nagaan die de overlevingskansen van een haalbij bedreigen. De meeste daarvan zijn de meeste imkers wel bekend, maar ze worden desondanks toch over het hoofd gezien.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><strong>Korte waarborgperiode<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Welke factoren zorgen er precies voor dat een bij &#8216;oud&#8217; wordt ? Volwassen bijen doorlopen in hoofdzaak vier fasen in hun gedragsontwikkeling. Zij starten met taken in het broednest (poetsen en voederen), dan maken ze twee fasen door (bouwen en waken) in de buitenregionen van de tros en ze eindigen als werksters in het veld.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Deze gang van zaken is vastgelegd in hun genetische aanleg en in hun fysiologische ontwikkeling; dit proces wordt medebepaald door hun voeding, door het functioneren van een aantal hormonen en last but not least, door de behoeften van de kolonie.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><strong>Het verouderingsproces bij de bijen is een interessant onderwerp, omdat het eerder een fysiologisch dan een chronologisch proces is.<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Huisbijen zijn fysiologisch bekwaam om te gaan foerageren op de leeftijd van acht dagen, maar over het algemeen wachten zij tot zij veel ouder geworden zijn, vooraleer de kast te verlaten om te gaan verzamelen, tot zowat 6 weken in de lente of drie weken in de zomer. Zoals we vroeger reeds aanstipten, begint het werkelijk verouderen van de bijen pas wanneer zij op veldwerk overschakelen.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><strong>Wat zijn daarvan de gevolgen?<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Een algemene regel in de biologie zegt dat dieren die op een lang leven rekenen (denk maar aan schildpadden) dat inderdaad ook bereiken als ze zwaar investeren in energie en bouwstoffen voor het behoud en\/of het herstel van hun lichaamsgestel.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Dieren daarentegen waarvan de levensduur eerder beperkt is, doordat ze bedreigd worden door belagers of verjaagd worden uit hun habitat, (muizen bijv.), investeren hun energie in de eerste plaats in de voortplanting. Zij vertonen de neiging om snel te &#8216;verslijten&#8217; en sterven relatief jong, zelfs onder de meest gunstige omstandigheden.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Bijen volgen een dualistisch patroon: huisbijen of &#8216;winter&#8217;bijen (ook wel eens diiitinus- of langlevende bijen genoemd) zijn slechts aan weinig externe levensbedreigende factoren blootgesteld. Dus investeren zij in de instandhouding van hun &#8216;bodies&#8217; door hun vitellogenine\u00aden glycogeenpeil hoog en hun immuunsysteem sterk te houden.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Dat geeft hen een grotere&#8217; weerstand tegen stresserende factoren als honger, temperatuur\u00adschommelingen en oxidatieve afbraak.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">&#8216;Diutinus-&#8216; of &#8216;winterbijen&#8217; blijven in het nest en kunnen ongunstige periodes zoals de winter overleven. Wanneer de omstandigheden daartoe gunstig zijn in de buitenwereld en de broedaanzet een aanvang neemt, delen zij de taken op in huis- en veldwerk.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Maar, van zodra zij overschakelen op verzamelen, krijgen zij meteen een beperkte levensduur aangemeten en wel door \u00e9\u00e9n enkel lichaamsonderdeel: hun vleugels.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Een insect is niet bekwaam om zijn verhakkelde vleugeltoppen (fig.6) te herstellen, evenmin zoals wij in staat zouden zijn om de versleten banden van onze wagen te vernieuwen. Daarom is er voor de bij ook geen reden om haar vliegspieren langer in stand te houden dan de tijd dat haar vleugels intact blijven.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">De natuur heeft blijkbaar de berekening gemaakt en de vliegspieren van de haalbij geprogrammeerd om zowat 250 tot 750 gecumuleerde vliegkilometers te presteren.<\/span><\/p>\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/konvib.be\/images\/stories\/Artikels_maandbladen\/39ZIEK\/39.5_1.jpg\" alt=\"39.5_1\" width=\"150\" height=\"102\" \/><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><em>Fig 6:\u00a0 &#8230;. onherstelbare versleten vleugeltippen<\/em><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">\u00a0Verscheidene mechanismen zijn betrokken bij het &#8216;verslijten&#8217; van de vliegmotor van de bijen.<\/span><br \/>\n<span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">\u00a0De cellen van vleugelspieren behouden hun mitochondria niet, ze verliezen de mogelijkheid om \u00a0glycogeen op te laden en lijden onder oxidatieve stress.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">\u00a0Bovendien\u00a0moet\u00a0de\u00a0arme\u00a0bij\u00a0nog meer van haar vliegspieren eisen, naarmate de vleugels \u00a0verslijten en\/of beschadigd worden.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">\u00a0Om de vergelijking met onze auto door te\u00a0trekken:\u00a0haar motor moet in nog hoger toerentallen draaien om het vereiste vermogen te ontwikkelen<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><strong>Geen mooie oude dag voor bijen van de derde Leeftijd<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">\u00a0Wanneer we dit hard labeur in overweging nemen en het voegen bij de blootstelling aan pesticiden, vervuiling in het algemeen en een overdreven gebruik van mijtdodende middelen, is het te begrijpen dat de levensduur van de haalbij sterk kan beknot worden.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Bij koud weer stelt het probleem zich nog sterker: haalbijen moeten bij lagere temperaturen voortdurend &#8216;rillen van de kou&#8217; om hun vliegspieren op bedrijfstemperatuur te houden. Uiteraard werkt dat de uitputting nog meer in de hand. Verzamelen bij koud weer zal ongetwijfeld het verouderingsproces bevorderen, of m.a.w.: de levensduur verkorten.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Haalbijen zijn in de kolonie het &#8216;vervangbaar element&#8217;. Er bestaat niet zoiets als een &#8216;mooie oude dag voor bijen van de derde leeftijd&#8217;. Zij verbruiken hun beperkte mogelijkheden tot het uiterste bij het opsporen en verzamelen van pollen, nectar, water en propolis. Zij werken tot zij erbij vallen.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">En hoe harder zij werken, des te vroeger zij versleten zijn. Wanneer de bijenstanden daarenboven meer kolonies herbergen dan de onmiddellijk bereikbare bijenweide kan dragen, of wanneer de waterbron verderaf ligt, zullen de haalbijen vlugger aan het einde van hun Latijn zitten, omdat ze dan nog grotere afstanden moeten afleggen om de broodnodige boodschappen te doen.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Het ziet er dus naar uit dat een haalbij slechts een bepaald aantal vleugelslagen te gaan heeft in haar leven. Zolang zij binnenshuis (in het nest !) blijft en haar vitellogenine op peil houdt, kan zij relatief lang leven.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Maar vanaf het ogenblik dat ze de wijde wereld invliegt, heeft haar motor maar een waarborg voor maximum 750 km. Er zijn verschillende berekeningen vooropgezet voor het tijdsbestek waarbinnen deze prestatie moet gerealiseerd worden. Maar het komt er zowat op neer dat de haalbij de klus binnen de 8 \u00e0 12 vliegdagen moet zien te klaren, althans, wanneer ze als goed doorvoede en gezonde werkster aan haar verzamelactiviteiten is begonnen<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><strong>(*) Bronnen:<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">&#8211; Van Nerum, K. &amp; H. Buelens: &#8216;Hypoxia-Controlled Winter Metabolism in Honeybees&#8217;\u2011<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Comparative Biochemistry and Physiologie 117 (4) \u2014 1997<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">&#8211; Fridovich, I.: &#8216;Oxygen is toxic !&#8217; \u2014 Bioscience 27 \u2014 1977<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Hetz, S.K. &amp; T.J. Bradley: Insects breath discountinuously to avoid oxygen toxicity&#8217;- Nature 433 \u2014 2005 Oliver, R.: &#8216;Old Bees, Cold Bees, No Bees ?&#8217; \u2014 ABJ 148\/6 \u2014 2008<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Di Hoffman, G.: &#8216;Varroa Pop version 2.1&#8217;\u2014 Carl Hayden Bee Research Center \u2014 http:\/\/gears.tucson.ars.ag\/gov<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">&#8211; Schotanus, A.: &#8216;Vitellogenine dl 1 en dl 2 \u2014 Maandblad Vl. Imk.b. &#8211; 6 en 7 &#8211; 2008<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\"><strong>Herkomst illustraties<\/strong>:<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Fig. 1 en 2: &#8216;The Honey Bee&#8217; \u2014 J.L. Gould en C.G. Gould \u2014 Sc. Am. Lib. &#8211; New York &#8211; 1988<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Fig.3: &#8216;Anatomy of the Honeybee&#8217; \u2014 Snodgrass \u2014 Comstock Publishing Ass. \u2014 New York &#8211; 1984<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Fig. 4 en 5: &#8216;Varroa Pop version 2.1&#8217;- G. Di Hoffman \u2014 Carl Hayden Bee Research Center<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: 'comic sans ms', sans-serif; font-size: 20px;\">Fig. 6: Randy Oliver \u2014 &#8216;Bee Diseases&#8217; &#8211; www. scientificbeekeeping.com<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bron: Maandblad van de Vlaamse Imkersbond Jaargang: 95 Jaar: 2009 Maand: Januari Auteurs: Alois Schotanus WAAR ZIJN ZIJ GEBLEVEN? De hamvraag In tegenstelling tot kolonies die aftakelen als gevolg van\u00a0een broedziekte\u00a0(zoals AVB, EVB en kalkbroed), wat over het algemeen goed opgevolgd kan worden in de kast, is het onverwacht en plots in elkaar stuiken van [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":163,"featured_media":0,"parent":345,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3131"}],"collection":[{"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/163"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3131"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3131\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3132,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/3131\/revisions\/3132"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/345"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/konvib.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3131"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}